Νοτιοκορεάτες επιστήμονες χρονολογούν την «Έναστρη Νύχτα» στις 22 Ιουλίου 1889

Η «Έναστρη Νύχτα» του Βίνσεντ βαν Γκογκ δεν ήταν προϊόν φαντασίας, αλλά αποτύπωση του πραγματικού νυχτερινού ουρανού της 22ας Ιουλίου 1889, πάνω από το Σεν-Ρεμί-ντε-Προβάνς της Γαλλίας. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει νοτιοκορεατική ερευνητική ομάδα, η μελέτη της οποίας δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports, του ομίλου Nature, και ανατρέπει την ως τώρα αποδεκτή χρονολόγηση, που τοποθετούσε την έμπνευση του πίνακα τον Ιούνιο του 1889.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Ελάια Τζονγκ-χιούν Κιμ (Elijah Jeong-hyun Kim), ανέλυσαν τη θέση της Σελήνης, της Αφροδίτης και των αστεριών στον πίνακα, σε συνδυασμό με μετεωρολογικές αναλύσεις, προκειμένου να προσδιορίσουν την ακριβή ημερομηνία. Σύμφωνα με τα συμπεράσματά τους, η Αφροδίτη στις 22 Ιουλίου ταιριάζει καλύτερα με την απεικόνιση του πίνακα από ό,τι τον Ιούνιο, ενώ και τα πέντε αστέρια που εμφανίζονται στον καμβά αντιστοιχούν στα πραγματικά. Στην ανατολή, μαζί με την Αφροδίτη, ανατέλλει και το αστρικό σμήνος των Υάδων στον Ταύρο.

Πώς προέκυψε η νέα ημερομηνία

Οι προηγούμενες μελέτες, προϊόν αναλύσεων αστροφυσικών και ιστορικών της τέχνης, τοποθετούσαν τον πίνακα στις 17 ή στις 19 Ιουνίου 1889. Όπως αναφέρεται, όμως, στα μέσα Ιουνίου η Σελήνη είχε φωτισμό 63%, ενώ στο έργο του Βαν Γκογκ εμφανίζεται μικρότερη και λιγότερο φωτισμένη. Τη νύχτα της 22ας Ιουλίου η Σελήνη ήταν φθίνουσα, με φωτισμό 28%, ταιριάζοντας με το φεγγάρι του καμβά.

Η ερευνητική ομάδα προσομοίωσε τους νυχτερινούς ουρανούς του 1889 όπως φαίνονταν από το παράθυρο του θεραπευτηρίου, όπου ο Ολλανδός ζωγράφος νοσηλευόταν σε ψυχιατρικό ίδρυμα. Μόνο ένα ξημέρωμα συγκέντρωνε τα ουράνια σώματα στη διάταξη που αποτυπώνεται στον πίνακα. Οι μετεωρολογικές αναλύσεις έδειξαν, επιπλέον, ότι ο ουρανός εκείνη τη νύχτα θα έπρεπε να ήταν αρκετά καθαρός, ώστε ο ζωγράφος να μπορεί να δει όλα αυτά τα ουράνια σώματα.

Ο Κιμ είναι διευθύνων σύμβουλος εταιρείας κατασκευής τηλεσκοπίων στη Σεούλ και υποψήφιος διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο Kyung Hee. «Δεν υπάρχουν δύο ουρανοί ίδιοι. Κάτι αλλάζει πάντα», δήλωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας: «Είμαι βέβαιος ότι η 22α Ιουλίου είναι η πιο πιθανή ημερομηνία. Στοιχηματίζω σε αυτή την ημερομηνία».

Ο Κιμ, διαχρονικός θαυμαστής της τέχνης του Βαν Γκογκ, ταξίδεψε στη Γαλλία το 2019, δύο φορές —στα μέσα Ιουνίου και γύρω στις 22 Ιουλίου— και παρατήρησε από πρώτο χέρι τη διαφορά στην ανατολή των άστρων: τα λαμπερά άστρα ανατέλλουν πριν από την αυγή του Ιουλίου, σε αντίθεση με τον Ιούνιο. Ωστόσο, ο ίδιος παραδέχθηκε ότι και λίγες ημέρες πριν ή μετά την 22α Ιουλίου θα μπορούσαν να έχουν λειτουργήσει ως έμπνευση για τον ζωγράφο, λόγω ανάλογων αστρονομικών μοτίβων.

Το ιστορικό πλαίσιο

Ο Βαν Γκογκ είχε κόψει το αριστερό του αυτί αρκετούς μήνες νωρίτερα, σε καβγά με τον ζωγράφο Πολ Γκωγκέν. Οι ιστορικοί της τέχνης είχαν από καιρό χρονολογήσει τον πίνακα στον Ιούνιο του 1889, λίγο μετά την εισαγωγή του ζωγράφου στο ψυχιατρικό ίδρυμα. Πιστεύεται ότι υπέστη κρίση περίπου εκείνη την περίοδο, ωστόσο η ερευνητική ομάδα υποστηρίζει, βάσει ανάλυσης της αλληλογραφίας του με έναν από τους αδελφούς του —στην οποία γίνεται αναφορά και σε τζιτζίκια, ένδειξη ζεστού Ιουλίου— ότι η κρίση συνέβη αργότερα μέσα στον Ιούλιο.

Ο ζωγράφος δούλευε σε εργαστήριο του ασύλου βασιζόμενος σε σκίτσα και μνήμη, με αποτέλεσμα ο ουρανός του πίνακα να είναι πιθανότατα σύνθετο αποτέλεσμα πολλών νυχτερινών θεάσεων. Η έρευνα υποστηρίζει, πάντως, ότι ο Βαν Γκογκ παρατηρούσε τον πραγματικό ουρανό με μεγάλη ακρίβεια — 137 χρόνια μετά τη νύχτα που αποτύπωσε στον καμβά του.