Ελλάδα ενεργειακός κόμβος: Grant Thornton βλέπει ενδεχόμενο κόστος 3,7 δισ. ευρώ

Η σταδιακή μετατροπή της Ελλάδας από έναν απλό περιφερειακό καταναλωτή φυσικού αερίου σε πύλη εισόδου αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα για τη χώρα, αλλά και για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, σύμφωνα με νέα ανάλυση της Grant Thornton Ελλάδας για την αγορά φυσικού αερίου. Η ανάλυση αναδεικνύει τον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου ως στρατηγικό πλεονέκτημα, εν μέσω νέας ενεργειακής κρίσης που πηγάζει από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, τα χαμηλά ευρωπαϊκά αποθέματα και την απότομη άνοδο των τιμών.

Η Grant Thornton εκτιμά ότι κάθε αύξηση κατά 10 ευρώ ανά μεγαβατώρα στην τιμή αναφοράς TTF συνεπάγεται δυνητική πρόσθετη ετήσια επιβάρυνση περίπου 670 εκατομμυρίων ευρώ για το φυσικό αέριο που καταναλώνεται στην Ελλάδα. Με βάση τη διαφορά μεταξύ των τιμών του Φεβρουαρίου, που κυμαίνονταν γύρω στα 31 ευρώ ανά μεγαβατώρα, και εκείνων των 86 ευρώ που καταγράφηκαν στις 13 Οκτωβρίου, η ενδεικτική ετήσια επιβάρυνση θα μπορούσε να προσεγγίσει τα 3,7 δισεκατομμύρια ευρώ, εφόσον οι υψηλές τιμές διατηρούνταν. Πρόκειται για θεωρητικό υπολογισμό, καθώς τα συμβόλαια σταθερής τιμής, οι συμφωνίες με διαφορετικούς δείκτες αναφοράς και οι στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου μπορούν να περιορίσουν σημαντικά την πραγματική επιβάρυνση.

Νέα κρίση με διαφορετική αιτία

Σύμφωνα με την ανάλυση, η Ευρώπη εισέρχεται στον φετινό χειμώνα με μικρότερα αποθέματα φυσικού αερίου και υψηλότερες τιμές σε σχέση με οποιαδήποτε περίοδο μετά την ενεργειακή κρίση του 2022. Αυτή τη φορά, ωστόσο, η αναστάτωση στην αγορά συνδέεται κυρίως με τη διακοπή της τροφοδοσίας LNG και όχι με τον περιορισμό των ροών μέσω αγωγών. Από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ στις 28 Φεβρουαρίου, περισσότερα από 280 εκατομμύρια κυβικά μέτρα LNG ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς, δεν διοχετεύονται κανονικά στην αγορά. Το μεγαλύτερο μέρος αφορά την παραγωγή του Κατάρ, ενώ η QatarEnergy κήρυξε κατάσταση ανωτέρας βίας στις 4 Μαρτίου.

Παρότι το Κατάρ κάλυπτε μόλις το 8% των ευρωπαϊκών εισαγωγών LNG το 2025, η διαταραχή έχει προκαλέσει έντονο ανταγωνισμό μεταξύ Ευρώπης και Ασίας για τα διαθέσιμα φορτία, κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η κατάσταση γίνεται δυσκολότερη εξαιτίας των χαμηλών ευρωπαϊκών αποθεμάτων: την 1η Απριλίου 2026 οι αποθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν γεμάτες μόλις κατά 28%, έναντι 34% τον Απρίλιο του 2025 και 56% τον αντίστοιχο μήνα του 2023. Την 1η Οκτωβρίου τα αποθέματα έφταναν περίπου τις 811 TWh, δηλαδή το 72% της διαθέσιμης χωρητικότητας, έναντι 940 TWh ή 83% έναν χρόνο νωρίτερα. Το έλλειμμα των περίπου 130 TWh αντιστοιχεί σε μιάμιση φορά την ποσότητα φυσικού αερίου που διακινείται μέσω του ελληνικού συστήματος μεταφοράς σε ένα ολόκληρο έτος.

Η Grant Thornton επικαλείται τις εκτιμήσεις του ευρωπαϊκού διαχειριστή δικτύων φυσικού αερίου ENTSOG, σύμφωνα με τις οποίες τα περιθώρια ασφάλειας για τον φετινό χειμώνα είναι ιδιαίτερα περιορισμένα. Σε σενάριο κανονικών θερμοκρασιών και επαρκούς τροφοδοσίας LNG, τα ευρωπαϊκά αποθέματα εκτιμάται ότι θα υποχωρήσουν στο 29% στο τέλος Μαρτίου 2027, ενώ εάν η διαθεσιμότητα LNG παραμείνει περιορισμένη το ποσοστό μπορεί να πέσει στο 13%. Σε ψυχρό χειμώνα θα μπορούσε να απαιτηθεί περιορισμός της ζήτησης κατά 7% έως 12%, με τα αποθέματα να υποχωρούν κοντά στο στρατηγικό όριο του 11% και ανάγκες περιορισμού της κατανάλωσης μεταξύ 237 και 437 TWh. Η Νοτιοανατολική Ευρώπη εμφανίζεται ιδιαίτερα ευάλωτη: σε συνθήκες ακραίας χειμερινής ζήτησης και χωρίς ρωσικό αέριο, η μη καλυπτόμενη ζήτηση ενδέχεται να φτάσει το 12% στην περιοχή, έναντι 6% στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι τιμές ακολούθησαν εντυπωσιακή ανοδική πορεία. Στις αρχές του 2026 ο δείκτης TTF διαπραγματευόταν μεταξύ 28 και 40 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, οι τιμές αυξήθηκαν περισσότερο από 60% τον Μάρτιο, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη μηνιαία άνοδο από τον Σεπτέμβριο του 2021. Στις αρχές Ιουνίου το TTF κινήθηκε κοντά στα 49 ευρώ, ωστόσο από τα τέλη Αυγούστου ξεκίνησε νέο ανοδικό κύμα: η μέση τιμή του Σεπτεμβρίου διαμορφώθηκε στα 76,48 ευρώ, ενώ στις 13 Οκτωβρίου ο δείκτης έφτασε τα 86 ευρώ, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Δεκέμβριο του 2022. Οι αγορές παραμέτρων αποτυπώνουν την προσδοκία ότι οι πιέσεις θα επικεντρωθούν στον φετινό χειμώνα: στις 30 Σεπτεμβρίου το συμβόλαιο για τον χειμώνα 2026-2027 διαπραγματευόταν στα 72,35 ευρώ ανά μεγαβατώρα, έναντι 53,41 ευρώ για το καλοκαίρι του 2027, με τη διαφορά των περίπου 19 ευρώ να αντικατοπτρίζει την αυξημένη ζήτηση για χειμερινή παράδοση. Σε ετήσια βάση, η τιμή του χειμερινού συμβολαίου έχει αυξηθεί περίπου 128%.

Ρεκόρ εξαγωγών και νέο ελληνικό προφίλ

Η σημαντικότερη μεταβολή στην ελληνική αγορά αφορά την ενίσχυση των εξαγωγών. Οι συνολικές ποσότητες φυσικού αερίου που εξήλθαν από το ελληνικό σύστημα μεταφοράς αυξήθηκαν κατά 13% το εννεάμηνο του 2026, από 56,4 TWh σε 63,5 TWh, με την άνοδο να προέρχεται αποκλειστικά από τις εξαγωγές. Η εγχώρια κατανάλωση μειώθηκε κατά 3%, από 51,3 TWh σε 49,9 TWh, ενώ οι εξαγωγές εκτοξεύθηκαν κατά 169%, από 5,1 TWh σε 13,6 TWh. Χωρίς την αύξηση των εξαγωγών κατά 8,5 TWh, οι συνολικές ποσότητες που διακινήθηκαν στο ελληνικό σύστημα θα είχαν υποχωρήσει. Τον Σεπτέμβριο, ενώ η εγχώρια ζήτηση μειώθηκε κατά 22% σε μηνιαία βάση, οι εξαγωγές ενισχύθηκαν κατά 4%, στις 1,74 TWh, αντιπροσωπεύοντας το 28% των συνολικών ποσοτήτων που εξήλθαν από το σύστημα.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τη στρατηγική σημασία του Κάθετου Διαδρόμου, μέσω του οποίου επιδιώκεται η μεταφορά ποσοτήτων φυσικού αερίου, κυρίως LNG, από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τις αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, με τελικό προορισμό και την Ουκρανία. Στην εγχώρια αγορά, η κατανάλωση μέσω δικτύων διανομής αυξήθηκε κατά 6%, φτάνοντας τις 10 TWh, ενώ η ηλεκτροπαραγωγή κατέγραψε μείωση 3%, στις 33,2 TWh, και η βιομηχανική κατανάλωση περιορίστηκε κατά 10%, στις 6,8 TWh. Παρά την υποχώρηση, η ηλεκτροπαραγωγή εξακολουθεί να απορροφά περίπου τα δύο τρίτα της εγχώριας κατανάλωσης φυσικού αερίου. Τον Σεπτέμβριο, μάλιστα, αντιστοιχούσε στο 50% του συνόλου του φυσικού αερίου που εξήλθε από το σύστημα, επομένως οι τιμές του φυσικού αερίου μετακυλίονται σχεδόν άμεσα στο χονδρικό κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας.

Στην πλευρά της προσφοράς, οι συνολικές εισαγωγές αυξήθηκαν κατά περίπου 13% στο εννεάμηνο, με το σύνολο της αύξησης να προέρχεται από το LNG. Οι εισαγωγές μέσω αγωγών παρέμειναν σχεδόν αμετάβλητες, στις 33,4 TWh, με οριακή πτώση 1%. Από αυτές, περίπου 25,4 TWh εισήλθαν από το Σιδηρόκαστρο, σημείο εισόδου που συνδέεται κυρίως με ρωσικό φυσικό αέριο, ενώ οι ροές μέσω του TAP στη Νέα Μεσημβρία υποχώρησαν κατά 3%, στις 8 TWh. Οι εισαγωγές LNG αυξήθηκαν κατά 32%, φτάνοντας τις 30,2 TWh: η Ρεβυθούσα διακίνησε 24,3 TWh, αυξημένες κατά περίπου 2,6 TWh, ενώ ο πλωτός σταθμός της Αλεξανδρούπολης ενίσχυσε τη συνεισφορά του κατά 4,8 TWh, φτάνοντας τις 5,8 TWh. Έτσι, το LNG καλύπτει πλέον σχεδόν το μισό του συνολικού εφοδιασμού της ελληνικής αγοράς.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προέλευση των φορτίων LNG στη Ρεβυθούσα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, το πρώτο εννεάμηνο του 2026 παραλήφθηκαν 32 φορτία, συνολικής ποσότητας 24,25 TWh, έναντι 36 φορτίων και 22,41 TWh την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Η αύξηση των συνολικών ποσοτήτων με λιγότερα φορτία αποτυπώνει τη στροφή προς μεγαλύτερα φορτία, συνεπάγεται όμως και αυξημένο κίνδυνο σε περίπτωση καθυστερήσεων, ιδιαίτερα για μια αγορά που δεν διαθέτει υπόγειες αποθήκες φυσικού αερίου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν μακράν τον μεγαλύτερο προμηθευτή του τερματικού, με 17,88 TWh, περίπου το 74% των εισαγωγών, ακολουθεί η Νιγηρία με 4,16 TWh και μερίδιο περίπου 17%, ενώ οι υπόλοιπες ποσότητες προήλθαν από το Κονγκό, την Αίγυπτο, την Αλγερία και τη Μαυριτανία. Αξιοσημείωτο είναι ότι κανένα φορτίο δεν προερχόταν από το Κατάρ ή άλλη χώρα του Περσικού Κόλπου, συνεπώς η Ελλάδα δεν εμφανίζει άμεση εξάρτηση από την περιοχή του Ορμούζ ως προς τις φυσικές ποσότητες LNG, επηρεάζεται όμως από την άνοδο των διεθνών τιμών.

Κρίσιμο ζήτημα παραμένει η προγραμματισμένη κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου έως τον Νοέμβριο του 2027. Το Σιδηρόκαστρο κάλυψε περίπου το 40% των συνολικών ελληνικών εισαγωγών στο πρώτο εννεάμηνο του 2026, και οι ποσότητες αυτές θα πρέπει να αντικατασταθούν, με αποτέλεσμα να ενισχύεται περαιτέρω η σημασία του LNG για την ελληνική αγορά, αυξάνοντας παράλληλα την έκθεσή της στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών. Η Grant Thornton επισημαίνει ότι η ανάπτυξη μεσομακροπρόθεσμων συμβολαιίων LNG θα μπορούσε να περιορίσει τους κινδύνους, ενώ προτείνει την αξιοποίηση μηχανισμών κοινών προμηθειών, όπως η ευρωπαϊκή πλατφόρμα AggregateEU. Συνολικά, αναδεικνύει τέσσερις βασικές κατευθύνσεις για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας, με πρώτη προτεραιότητα τη διασφάλιση επαρκών ποσοτήτων.

Η ανάλυση εντοπίζει επίσης ότι η ελληνική αγορά έχει πιο συγκεντρωμένο προφίλ κινδύνου σε σχέση με την Ευρώπη, το οποίο περιλαμβάνει την έλλειψη αποθήκευσης, την υψηλή έκθεση στις τιμές spot του LNG, τον τομέα ηλεκτροπαραγωγής που απορροφά τα δύο τρίτα της εγχώριας ζήτησης και τη μεγάλη ροή αερίου μέσω αγωγών που πρέπει να αντικατασταθεί έως τον Νοέμβριο του 2027. Παράλληλα, η επιτυχία στις εξαγωγές δημιουργεί λειτουργικό δίλημμα: σε περίπτωση έντονου ψύχους, η ζήτηση στις αγορές εισαγωγής προς τον βορρά θα κορυφωνόταν ταυτόχρονα με τη ζήτηση για θέρμανση και ηλεκτρική ενέργεια στην Ελλάδα, οδηγώντας σε ανταγωνισμό για τη διαθέσιμη δυναμικότητα επαναεριοποίησης και μεταφοράς. Οι κανόνες κατανομής της δυναμικότητας και διαχείρισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν έχουν δοκιμαστεί ακόμη σε συνθήκες περιφερειακού ψύχους, όπου η εγχώρια ζήτηση και η ζήτηση για εξαγωγές κορυφώνονται ταυτόχρονα. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο ρόλος της Ελλάδας ως περιφερειακού κόμβου ενδέχεται να καταστεί πηγή στενότητας στην εγχώρια αγορά.

«Ο επερχόμενος χειμώνας θα δοκιμάσει το κατά πόσο ο νέος ρόλος της Ελλάδας ως περιφερειακού κόμβου συνοδεύεται από την απαραίτητη ετοιμότητα για τη διατήρησή του. Οι υποδομές είναι έτοιμες· το επόμενο βήμα είναι η διαμόρφωση του κατάλληλου πλαισίου συμβάσεων, κανόνων και πρακτικών διαχείρισης κινδύνου γύρω από αυτές», καταλήγει η ανάλυση.