Τουρισμός δύο ταχυτήτων: Πέντε νησιά συγκεντρώνουν το 47% των αφίξεων

Πέντε νησιά της χώρας συγκεντρώνουν το 47% των διεθνών αφίξεων, ενώ 8 από τις 13 περιφέρειες συγκεντρώνουν μόλις το 10% των τουριστικών εσόδων — αυτά είναι από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα της νέας μελέτης του Ινστιτούτου του ΣΕΤΕ (ΙΝΣΕΤΕ) με τίτλο «Ο Ελληνικός Τουρισμός: Επιτεύγματα, Προκλήσεις, Προοπτικές», που καταγράφει τόσο τα ρεκόρ του κλάδου όσο και τις διαρθρωτικές αδυναμίες του.

Η μελέτη περιγράφει ουσιαστικά έναν «τουρισμό δύο ταχυτήτων»: από τη μία πλευρά προορισμοί που δέχονται έντονη πίεση, από την άλλη ένα μεγάλο τμήμα της χώρας που παραμένει εκτός τουριστικής ανάπτυξης. Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΝΣΕΤΕ από το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, το 90% των δημοτικών ενοτήτων, που καλύπτουν το 95% της επικράτειας, έχει μικρή ή μηδαμινή τουριστική ανάπτυξη.

Ρεκόρ σε αφίξεις και εισπράξεις

Το 2025 οι διεθνείς αφίξεις χωρίς την κρουαζιέρα ανήλθαν σε 37,98 εκατομμύρια, ενώ με την κρουαζιέρα έφτασαν τα 43,3 εκατομμύρια. Οι εισπράξεις του εισερχόμενου τουρισμού χωρίς την κρουαζιέρα διαμορφώθηκαν στα 22,6 δισεκατομμύρια ευρώ, αυξημένες κατά 9,8% έναντι του 2024.

Η άμεση συνεισφορά του τουρισμού στο ΑΕΠ εκτιμάται στο 13%, ενώ η συνολική συνεισφορά, άμεση και έμμεση, φτάνει περίπου το 30%. Οι επενδύσεις στον κλάδο το 2025 υπολογίζονται σε περίπου 5 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 2,8 δισεκατομμύρια ευρώ κατευθύνθηκαν στον ξενοδοχειακό τομέα.

Παρά τα ρεκόρ, η μέση διάρκεια παραμονής υποχωρεί: από 7,4 διανυκτερεύσεις το 2019 σε 6,1 το 2025, μείωση 17,2%. Στο τρίτο τρίμηνο του 2025 σημειώθηκε το 52,4% των διεθνών αφίξεων και το 52,5% των εισπράξεων, αν και η συγκέντρωση σε σχέση με το 2019 έχει μειωθεί.

Απασχόληση και ελλείψεις προσωπικού

Στο τρίτο τρίμηνο του 2025 απασχολούνταν στον κλάδο των καταλυμάτων και της εστίασης 475.200 άνθρωποι, ποσοστό 10,8% της συνολικής απασχόλησης. Η πλήρης απασχόληση αυξήθηκε από 82,1% το 2019 σε 90,4% το 2025, ενώ έχει επιτευχθεί ισορροπία φύλων.

Παρά ταύτα, οι ελλείψεις προσωπικού παραμένουν σημαντικές: το 14% των θέσεων εργασίας στα ξενοδοχεία παραμένει κενό, ενώ μόλις το 24% των εργαζομένων του ξενοδοχειακού κλάδου είναι απόφοιτοι τουριστικών σχολών.

Ανταγωνιστικότητα, υποδομές και περιβάλλον

Στον Δείκτη Ανάπτυξης Ταξιδιών και Τουρισμού του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ η Ελλάδα καταλαμβάνει την 21η θέση παγκοσμίως — 38 θέσεις υψηλότερα από τη γενική οικονομική ανταγωνιστικότητα της χώρας. Ωστόσο, η μελέτη αναφέρει υστέρηση έναντι της Ισπανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Πορτογαλίας, ενώ σε φορολογική ανταγωνιστικότητα τουρισμού η Ελλάδα βρίσκεται 5η μεταξύ 7 ανταγωνιστικών χωρών.

Σε ό,τι αφορά τις υποδομές, η μελέτη επισημαίνει την έλλειψη συνεδριακού κέντρου διεθνών προδιαγραφών, ανεκμετάλλευτα πεδία σε μαρίνες και λιμένες κρουαζιέρας, καθώς και αδυναμίες στις αερομεταφορές, στις οδικές και σιδηροδρομικές συνδέσεις και στην ακτοπλοΐα.

Σε περιβαλλοντικό επίπεδο, μόλις το 8% των ξενοδοχείων διαθέτει πιστοποίηση βιωσιμότητας, ενώ το 73% των επιχειρήσεων δεν έχει θέσει στόχο μείωσης εκπομπών έως το 2030. Αναφέρεται επίσης η πρόσφατη θεσμοθέτηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό μετά από μακρά εκκρεμότητα, καθώς και πιέσεις από εκτός σχεδίου δόμηση σε νησιωτικές περιοχές.

Σε κοινωνικό επίπεδο, το 82,4% των πολιτών αξιολογεί θετικά την οικονομική συνεισφορά του κλάδου, όμως υπάρχουν έντονες ανησυχίες για τα ενοίκια και το κόστος ζωής.

Η μελέτη δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο των DMMOs (Οργανισμών Διαχείρισης και Προώθησης Προορισμών), οι οποίοι οφείλουν να κινηθούν πέρα από την προβολή, αναλαμβάνοντας σχεδιασμό, συντονισμό, αξιοποίηση δεδομένων και διαχείριση ροών. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις μεταβολές που φέρνουν η ψηφιοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη.

Το κεντρικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι το στοίχημα της επόμενης ημέρας θα κριθεί από το πώς θα οργανωθεί η ανάπτυξη του κλάδου και πώς θα κατανεμηθούν τα οφέλη του, πέρα από τις αφίξεις και τις εισπράξεις — με ανθρώπους, ανταγωνιστικότητα, διαχείριση προορισμών, υποδομές, περιβαλλοντική βιωσιμότητα και κοινωνική αποδοχή στο επίκεντρο.