Εορτολόγιο 28 Οκτωβρίου: Μεγάλη θεομητορική γιορτή της Αγίας Σκέπης σήμερα

Την Τετάρτη 28 Οκτωβρίου τιμάται η Αγία Σκέπη, μία από τις σημαντικότερες θεομητορικές γιορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αφιερωμένη στην προστασία που, σύμφωνα με την εκκλησιαστική πίστη, προσφέρει η Παναγία στους ανθρώπους. Την ίδια ημέρα τιμώνται επίσης ο Όσιος Στέφανος ο Σαββαΐτης, οι Νεομάρτυρες των Μελάμπων Κρήτης, ο Άγιος Δημήτριος του Ροστόφ και άλλοι Άγιοι και Μάρτυρες.

Η γιορτή έχει τις ρίζες της στην Κωνσταντινούπολη και συνδέεται με τον περίφημο ναό της Παναγίας των Βλαχερνών. Σύμφωνα με την παράδοση, κατά τη διάρκεια αγρυπνίας στον ναό, ο Άγιος Ανδρέας ο διά Χριστόν Σαλός είδε την Παναγία να εμφανίζεται στον ουρανό, περιστοιχισμένη από Αγίους και αγγέλους. Η Θεοτόκος προσευχήθηκε για τους πιστούς και άπλωσε πάνω τους το μαφόριό της, το κάλυμμα της κεφαλής και των ώμων της, ως σημείο προστασίας. Το όραμα αυτό αποτέλεσε τη βάση για την καθιέρωση της γιορτής της Αγίας Σκέπης.

Στην ευρύτερη ορθόδοξη παράδοση η εορτή τιμάται την 1η Οκτωβρίου. Στην Ελλάδα, ωστόσο, μεταφέρθηκε στις 28 Οκτωβρίου, ώστε να συνδεθεί με την εθνική επέτειο του 1940. Η σύνδεση αυτή καθιερώθηκε από την Εκκλησία της Ελλάδος το 1952 και αντανακλούσε τη βαθιά θρησκευτική σημασία που απέκτησε η μορφή της Παναγίας κατά τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο. Στην εκκλησιαστική παράδοση διασώζονται αφηγήσεις στρατιωτών που επικαλούνταν την προστασία της Θεοτόκου στις δύσκολες συνθήκες του αλβανικού μετώπου, ενώ η Παναγία συνδέθηκε με την ελπίδα, την αντοχή και την προστασία των Ελλήνων στρατιωτών.

Έτσι, η 28η Οκτωβρίου απέκτησε έναν διπλό συμβολισμό: την εθνική μνήμη της αντίστασης στον φασισμό και τη θρησκευτική γιορτή της Αγίας Σκέπης.

Τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Ιταλός πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι επισκέφθηκε τον πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά και του επέδωσε τελεσίγραφο της κυβέρνησης Μουσολίνι, με το οποίο η Ιταλία απαιτούσε να επιτραπεί στα στρατεύματά της να καταλάβουν στρατηγικές θέσεις στην ελληνική επικράτεια. Ο Μεταξάς απέρριψε το τελεσίγραφο με την ιστορική φράση «Alors, c’est la guerre» («Λοιπόν, έχουμε πόλεμο»). Λίγες ώρες αργότερα, οι ιταλικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ελλάδα από την Αλβανία, ενώ η ελληνική αντίσταση και η αντεπίθεση που ακολούθησαν αποτέλεσαν καθοριστικά γεγονότα του Ελληνοϊταλικού Πολέμου. Το «ΟΧΙ» καθιερώθηκε ως σύμβολο της άρνησης υποταγής στο τελεσίγραφο και της συλλογικής αντίστασης.

Τη σημερινή ημέρα τιμώνται επίσης οι Άγιοι Τερέντιος και Νεονίλλη ως Μάρτυρες της χριστιανικής πίστης, μαζί με τα παιδιά τους, μεταξύ των οποίων αναφέρεται η Αγία Ευνίκη. Σύμφωνα με τον συναξαριακό τους βίο, η οικογένεια υπέστη διωγμούς επειδή αρνήθηκε να εγκαταλείψει τον Χριστιανισμό, ενώ η παράδοση αναφέρει ότι όλοι παρέμειναν σταθεροί στην πίστη τους και οδηγήθηκαν στο μαρτύριο.

Οι Άγιοι Αγγελής, Μανουήλ, Γεώργιος και Νικόλαος κατάγονταν από τις Μέλαμπες Ρεθύμνου και τιμώνται ως Νεομάρτυρες. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, οι τέσσερις Χριστιανοί μαρτύρησαν το 1824, κατά την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης, αρνούμενοι να αποκηρύξουν την πίστη τους, ενώ η μνήμη τους διατηρείται ιδιαίτερα ζωντανή στην Κρήτη.

Ο Όσιος Στέφανος ο Σαββαΐτης συνδέεται με τη μεγάλη μοναστική παράδοση της Λαύρας του Αγίου Σάββα στην Παλαιστίνη, με την Εκκλησία να τον τιμά για τον ασκητικό του βίο, την προσευχή και την πνευματική του προσφορά. Ο Όσιος Αθανάσιος Α΄ διετέλεσε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως στα τέλη του 13ου και στις αρχές του 14ου αιώνα, διακριθείς για την αυστηρή μοναχική του ζωή, τις προσπάθειες αναμόρφωσης της εκκλησιαστικής διοίκησης και τη μέριμνά του για τους φτωχούς.

Ο Άγιος Δημήτριος του Ροστόφ υπήρξε σημαντική μορφή της ρωσικής εκκλησιαστικής ιστορίας. Έζησε τον 17ο και στις αρχές του 18ού αιώνα και έγινε γνωστός για το συγγραφικό και ποιμαντικό του έργο, με ιδιαίτερα σημαντική την συμβολή του στη συγκέντρωση και συγγραφή βίων Αγίων, που επηρέασαν τη ρωσική ορθόδοξη παράδοση.

Σήμερα τιμώνται επίσης οι Άγιοι Αφρικανός, Μάξιμος, Πομπήιος και Τερέντιος, μαζί με άλλους σαράντα Μάρτυρες. Οι πληροφορίες που διασώζονται για τη ζωή τους είναι περιορισμένες, ενώ η μνήμη τους συνδέεται με τους διωγμούς των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν τα αντίστοιχα ονόματα των Αγίων που τιμώνται σήμερα.