Συντηρήτρια της Ακρόπολης από τα Φάρσαλα: «Έχω κλάψει μπροστά στον Παρθενώνα»

Η Ελένη Αγγελακοπούλου, προϊσταμένη του τμήματος συντήρησης της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης, δουλεύει στον Παρθενώνα εδώ και 15 χρόνια και παραδέχεται ότι έχει κλάψει μπροστά στο μνημείο. Τα μάτια της βούρκωσαν τον περασμένο Ιούνιο, όταν είδε επιτέλους τον ναό χωρίς σκαλωσιές, όπως ανέφερε μιλώντας στην ισπανική εφημερίδα «El País» στη Βαρκελώνη, όπου συμμετείχε σε σεμινάριο του Κέντρου Αποκατάστασης Κινητής Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Καταλονίας.

«Είναι ένα μνημείο που προκαλεί αυτή την ένταση στους ανθρώπους, λόγω της κλίμακας, της αρμονίας και της ομορφιάς του», δήλωσε η 52χρονη συντηρήτρια. Όταν ο συντάκτης της ισπανικής εφημερίδας, Χαθίντο Αντόν, της είπε ότι κατάγεται από τη Λάρισα, εκείνη τον διόρθωσε με χιούμορ: γεννήθηκε στα κοντινά Φάρσαλα, ένα μέρος που ακούγεται λιγότερο επιβλητικό. Όταν ο συνομιλητής της θυμήθηκε ότι εκεί ο Ιούλιος Καίσαρας νίκησε τον Πομπήιο, η Αγγελακοπούλου χάρηκε που ήξερε τον τόπο της.

Ο ενθουσιασμός της, όπως εξηγεί, μετριάζεται από τη βαθιά τεχνική φύση της δουλειάς της. Είναι χημικός μηχανικός και ερευνά τα υλικά συντήρησης και αποκατάστασης των ιστορικών μνημείων, με έμφαση στα ίχνη πολυχρωμίας στα αρχιτεκτονικά μέλη του Παρθενώνα, όπως αυτά που σώζονται στη σίμη, το κατώτερο κεκλιμένο άκρο του αετώματος που λειτουργούσε ως υδρορροή.

Στην ερώτηση αν τα βαμμένα κλασικά μνημεία ήταν τελικά κάπως κιτς, η απάντησή της ήταν κατηγορηματική: «Καθόλου». Ορισμένες αναπαραστάσεις ίσως δίνουν αυτή την εντύπωση, όμως το πρωτότυπο έργο ήταν εξαιρετικό, φτιαγμένο με την εγκαυστική τεχνική, με κερί μέλισσας ως συνδετικό υλικό. Δεν ζωγράφιζαν πάνω σε οποιοδήποτε υλικό, αλλά πάνω στο μάρμαρο, μια ξεχωριστή, φωτεινή πέτρα που το όνομά της παραπέμπει στη λάμψη.

Το χρώμα, λέει, δεν θεωρούνταν απλή επικάλυψη αλλά στοιχείο χωρίς το οποίο ένα μνημείο ή ένα άγαλμα δεν ήταν ολοκληρωμένο, και θυμίζει ότι ο ίδιος ο Πραξιτέλης θεωρούσε τα αγάλματά του ημιτελή μέχρι να τα ζωγραφίσει ο Νικίας. Το πώς έμοιαζε ο αρχικός Παρθενώνας, κατά την Αγγελακοπούλου, δεν χρειάζεται να το φανταστούμε, γιατί το γνωρίζουμε: τα χρώματα της αρχαιότητας φαίνονται σε αρκετά σημεία, υπάρχουν άθικτες επιφάνειες και πλήθος πληροφοριών. Το πιο συναρπαστικό κομμάτι της δουλειάς της είναι ότι βρίσκεται τόσο κοντά στην πραγματική όψη του μνημείου, που αντανακλούσε τη φύση και τη σοφία της, σε μια λογική που δεν απέχει πολύ από τη σκέψη του Γκαουντί.

Χρήσιμες για τη συντήρηση αποδείχθηκαν και οι απεικονίσεις των μνημείων της Ακρόπολης από τους περιηγητές του Grand Tour τον 18ο και τον 19ο αιώνα, οι οποίες έχουν όμως πολλές αποκλίσεις, καθώς οι δημιουργοί τους δεν ήταν επιστήμονες και έβαζαν αρκετή φαντασία. Σήμερα, σημειώνει, η επιστήμη διαθέτει εξαιρετικό τεχνολογικό οπλοστάσιο και ελάχιστα θραύσματα αρκούν για να αναπαρασταθεί ολόκληρη η όψη ενός αρχιτεκτονικού μέλους. Ακόμη και για το χαμένο χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς που στεκόταν μέσα στον Παρθενώνα, η εικόνα είναι γνωστή από ρωμαϊκά αντίγραφα, αν και όχι η ακριβής διάταξη του χρυσού και του ελεφαντόδοντου.

Για την Καρυάτιδα που βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο, μία από τις έξι, διευκρίνισε ότι προς το παρόν δεν περιλαμβάνεται στις διαπραγματεύσεις για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, ενώ για την πορεία των συζητήσεων δεν θέλει να πει πολλά, γιατί δεν είναι δική της αρμοδιότητα. «Φυσικά πιστεύω ότι πρέπει να επιστρέψουν. Ελπίζω να το δω να συμβαίνει», είπε. Είναι βέβαιη ότι οι απλοί Έλληνες νιώθουν δική τους τη διεκδίκηση: δεν θα έλεγε ότι αλλάζει τη ζωή τους, γιατί έχουν πολλά προβλήματα, όμως για όλους είναι κάτι πολύ σημαντικό.

Στους επισκέπτες της Ακρόπολης προτείνει να μπουν στον ναό της Αθηνάς Νίκης, κάτι που απαιτεί ειδική άδεια, και να προσέξουν τις λεπτομέρειες που δείχνουν ότι τα Προπύλαια δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ, επειδή ξέσπασε ο Πελοποννησιακός Πόλεμος. Στον Παρθενώνα αξίζει, σύμφωνα με την ίδια, να δουν τις αρχιτεκτονικές εκλεπτύνσεις, όπως την ένταση, τη διόγκωση των κιόνων και την καμπυλότητα του στυλοβάτη, παραδέχεται δε ότι υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που αμφισβητούν πως αυτές οι διορθώσεις υπήρξαν.

Όταν ο συνομιλητής της είπε στο τέλος ότι ο Παρθενώνας είναι δημιούργημα μιας δουλοκτητικής, ιμπεριαλιστικής και μισογυνικής κοινωνίας, όπως ήταν η Αθήνα του Περικλή, η Αγγελακοπούλου κατάλαβε αμέσως πού το πήγαινε. «Ο Περικλής δεν ήταν Χίτλερ, ούτε ο Παρθενώνας φτηνή προπαγάνδα», απάντησε. «Ο Άλμπερτ Σπέερ, ο αρχιτέκτονας του Τρίτου Ράιχ, δεν θα μπορούσε να τον έχει σχεδιάσει. Ενσαρκώνει ένα υψηλό ιδανικό ζωής και ομορφιάς. Γι’ αυτό μας κάνει να δακρύζουμε».