Γεωργία Γκιούλα: Γιατί κάποιοι δεν αρρωσταίνουν σχεδόν ποτέ από γρίπη

Γιατί δύο άνθρωποι που εκτίθενται στον ίδιο ιό της γρίπης μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική εξέλιξη — ο ένας με πυρετό και έντονα συμπτώματα, ο άλλος εντελώς ασυμπτωματικά; Στο ερώτημα αυτό απάντησε σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 Μυστικά Υγείας» η καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας-Μικροβιολογίας του ΑΠΘ και διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος, Γεωργία Γκιούλα.

Το γενετικό προφίλ, η ανοσολογική μνήμη και τα βακτήρια που φιλοξενούμε στη μύτη συνθέτουν μέρος της απάντησης. Μία βασική διευκρίνιση: δεν υπάρχουν άνθρωποι απολύτως άτρωτοι, καθώς η απουσία συμπτωμάτων δεν αποκλείει ούτε τη μόλυνση ούτε τη μετάδοση του ιού σε άλλους.

Ο ρόλος των γονιδίων και της μύτης

Ο πρώτος παράγοντας που κάνει τη διαφορά είναι τα γονίδια. Πάρα πολλές μελέτες αναφέρονται σε συγκεκριμένα γονίδια, που οι ειδικοί μελετούν ήδη στο εργαστήριο και τα οποία αποτρέπουν τον ιό να μπει μέσα στα κύτταρά μας και να μας μολύνει. Παράλληλα, υπάρχουν γενετικές μεταλλάξεις που κάνουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος «λίγο πιο αδύναμα», με αποτέλεσμα να μην μπορούν εύκολα να πάρουν τον ιό, να τον επεξεργαστούν και να τον παρουσιάσουν στα κύτταρα που θα τον σκοτώσουν.

Δεύτερος παράγοντας είναι το μικροβίωμα της μύτης, το οποίο αποτελεί προστατευτικό παράγοντα όχι μόνο για τον ιό της γρίπης αλλά για πάρα πολλούς αναπνευστικούς ιούς. Όπως εξήγησε, με τον όρο μικροβίωμα εννοούμε τη φυσιολογική χλωρίδα, τα «καλά βακτήρια» με τα οποία συμβιώνουμε από την πρώτη στιγμή της γέννησής μας. Αυτά δημιουργούν ένα μη ευνοϊκό περιβάλλον για τον ιό και, με συγκεκριμένα μικροβιακά προφίλ, μπορούν να τον αποτρέψουν ή, αντίθετα, να του ανοίξουν τον δρόμο.

Σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι τα καλά βακτήρια προστατεύουν σε βάθος χρόνου — δεν μετράει μόνο η μικροβιακή σύνθεση τη στιγμή της μόλυνσης. Το μικροβίωμα, όπως το περιέγραψε, είναι ένα «δαχτυλικό αποτύπωμα» που φέρουμε, το οποίο, εφόσον υπάρχει σε ισορροπία με τον ξενιστή, αποτελεί ασπίδα προστασίας απέναντι σε πάρα πολλά νοσήματα.

Ασυμπτωματική μετάδοση και διαφορετικά στελέχη

Το ερώτημα αν κάποιος μπορεί να μολύνεται χωρίς συμπτώματα και, ενώ αισθάνεται απολύτως καλά, να μεταδίδει τον ιό στους γύρω του απαντήθηκε καταφατικά. Η κ. Γκιούλα διευκρίνισε όμως ότι το ιικό φορτίο ενός ατόμου που νοσεί με την κλασική συμπτωματολογία, είτε ελαφρύτερη είτε βαρύτερη, δεν είναι το ίδιο με εκείνο ενός τελείως ασυμπτωματικού ατόμου. Όποιος νοσεί με όλα τα γνωστά συμπτώματα αποβάλλει πολύ μεγαλύτερη ποσότητα ιού στο περιβάλλον του και άρα είναι πολύ πιο μεταδοτικός.

Επιπλέον, πολλές φορές δύο άνθρωποι μολύνονται από τον ίδιο ιό με λίγο διαφορετικά χαρακτηριστικά, γιατί ο ιός της γρίπης αλλάζει «συνεχώς πρόσωπα», όχι μόνο κάθε χρόνο αλλά ακόμη και μέσα στην ίδια την επιδημική περίοδο. Έτσι, μπορεί κανείς να μολυνθεί από δύο διαφορετικά στελέχη του ιού, και με διαφορετική ποσότητα ιού.

Αναφερόμενη στην ανοσολογική μνήμη, τόνισε ότι η μόλυνση από τη γρίπη προκαλεί παραγωγή αντισωμάτων, αλλά λόγω της δομής και των χαρακτηριστικών του ιού αυτά είναι βραχυπρόθεσμα και δεν εγκαθιδρύεται ισόβια ανοσία, όπως με άλλους ιούς. Τα αντισώματα μπορεί σε κάποιο ποσοστό να παραμείνουν σε βάθος χρόνου, χωρίς όμως να θεωρούνται απολύτως προστατευτικά από την επαναλοίμωξη του επόμενου χρόνου. Ως ενδεικτικό παράδειγμα αναφέρεται η πανδημία του 2009, όταν μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα δεν νοσίασαν τόσο σοβαρά όσο οι νεαροί ενήλικες — φαινόμενο που αποδόθηκε στο ότι ο πανδημικός ιός Η1Ν1 κυκλοφορούσε, έστω με λίγο διαφορετική μορφή, τα προηγούμενα χρόνια, οπότε οι μεγαλύτεροι είχαν κάποιο ποσοστό ανοσίας απέναντι στο πανδημικό στέλεχος.

Καθολικό εμβόλιο εντός πενταετίας

Για το μέλλον του αντιγριπικού εμβολιασμού, η καθηγήτρια εκτίμησε ότι ένα καθολικό (πανγονοτυπικό) αντιγριπικό εμβόλιο, με κάλυψη απέναντι σε όλους τους τύπους του ιού και προστασία πέραν του ενός έτους, θα είναι διαθέσιμο εντός της επόμενης πενταετίας, καθώς αυτή τη στιγμή εκτελούνται κλινικές μελέτες σε πλήρη εξέλιξη. Το πρόβλημα που καλύπτεται κάθε χρόνο, εξήγησε, είναι ο άγνωστος ιός που θα έρθει: το τρέχον εμβόλιο είναι πολύ αποτελεσματικό, αλλά η απόφαση για τη σύστασή του έχει γίνει με βάση τα δεδομένα της προηγούμενης χρονιάς.

Στο ερώτημα πόσα χρόνια θα διαρκεί η προστασία από το νέο εμβόλιο, απάντησε ότι αυτό δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί, ούτε ποια θα είναι η αποτελεσματικότητά του όσον αφορά την ανοσιακή κάλυψη. Το εμβόλιο θα καλύπτει όλους τους τύπους της γρίπης και θα προσφέρει προστασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με το εμβόλιο που χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια.

Στα επιδημιολογικά δεδομένα για φέτος, τα μέχρι τώρα ευρήματα δείχνουν πανελλαδικά μια πρώιμη αύξηση της δραστηριότητας της γρίπης, όχι όμως στη Θεσσαλονίκη — τα ευρήματα προέρχονται κυρίως από τη Νότια Ελλάδα, κάτι που έχει παρατηρηθεί και άλλες χρονιές. Επικρατέστερο στέλεχος είναι ο τύπος Α του ιού.

Η πρώιμη κυκλοφορία του ιού θα πρέπει να μας κρατήσει σε εγρήγορση, αλλά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα συνεχιστεί η ανοδική πορεία της γρίπης στην κοινότητα ούτε ότι η επιδημική περίοδος θα είναι πιο βαριά. Η βαρύτητα της περιόδου εξαρτάται κυρίως από τα χαρακτηριστικά του ίδιου του ιού και όχι τόσο από το γεγονός ότι φέτος κυκλοφόρησε νωρίτερα.