Ξάνθη και Καβάλα στις πιο επιβαρυμένες ευρωπαϊκές πόλεις σε ποιότητα αέρα

Μια νεότερη αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (EEA) για την περίοδο 2024–2025 κατατάσσει την Ξάνθη και την Καβάλα στο πιο επιβαρυμένο 30% των 761 ευρωπαϊκών πόλεων ως προς τον εκτιμώμενο κίνδυνο για την υγεία από τη μακροχρόνια έκθεση σε ατμοσφαιρική ρύπανση. Η Ξάνθη κατατάσσεται στην 582η θέση, ενώ η γειτονική Καβάλα βρίσκεται λίγο υψηλότερα, στην 578η.

Οι δύο πόλεις περιλαμβάνονται στις 14 ελληνικές πόλεις που εξετάστηκαν στην ευρωπαϊκή αξιολόγηση, οι οποίες —και οι 14— βρίσκονται στο χειρότερο 30% της κατάταξης. Το εύρημα αναδεικνύει ότι το ζήτημα της ποιότητας του αέρα δεν αφορά μόνο τα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας, αλλά και πόλεις της περιφέρειας, όπως αυτές της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

Τι μετρά η αξιολόγηση του EEA

Η αξιολόγηση εξετάζει την έκθεση του πληθυσμού σε τρεις βασικούς ατμοσφαιρικούς ρύπους: τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια PM₂.₅, το διοξείδιο του αζώτου (NO₂) και το όζον (O₃) κοντά στο έδαφος. Η επιβάρυνση από τους ρύπους συνδέεται με τον εκτιμώμενο κίνδυνο θνησιμότητας.

Τα PM₂.₅ θεωρούνται ιδιαίτερα επιβαρυντικά, καθώς είναι πολύ μικρά σωματίδια που μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα και συνδέονται με αναπνευστικά και καρδιαγγειακά προβλήματα. Το διοξείδιο του αζώτου προέρχεται κυρίως από διαδικασίες καύσης, με την οδική κυκλοφορία να αποτελεί σημαντική πηγή εκπομπών στις αστικές περιοχές. Το όζον, από την άλλη, σχηματίζεται στην ατμόσφαιρα μέσω φωτοχημικών αντιδράσεων υπό την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας και μπορεί να επηρεάσει το αναπνευστικό σύστημα.

Ο EEA διευκρινίζει ότι η κατάταξη δεν αποτελεί απλώς μια μέτρηση της ποιότητας του αέρα μιας συγκεκριμένης ημέρας. Ο Οργανισμός συνδυάζει μοντελοποιημένες συγκεντρώσεις ρύπων με την κατανομή του πληθυσμού και εξετάζει τον εκτιμώμενο κίνδυνο από τη μακροχρόνια έκθεση, όχι τη στιγμιαία κατάσταση της ατμόσφαιρας ή την ένδειξη ενός μεμονωμένου σταθμού μέτρησης.

Πού βρίσκονται οι υπόλοιπες ελληνικές πόλεις

Η εικόνα για τη χώρα είναι συνολικά επιβαρυμένη: έξι ελληνικές πόλεις βρίσκονται στο χειρότερο 10% της ευρωπαϊκής κατάταξης και δέκα στο χειρότερο 20%, ενώ ακόμη και η καλύτερα τοποθετημένη ελληνική πόλη παραμένει εντός του πιο επιβαρυμένου 30%.

Ακόμη χαμηλότερα στη λίστα από την Ξάνθη και την Καβάλα βρίσκονται αρκετές άλλες ελληνικές πόλεις. Τα Ιωάννινα κατατάσσονται στην 754η θέση ανάμεσα στις 761, η Αθήνα στην 745η, η Θεσσαλονίκη στην 729η και η Λάρισα στην 726η. Τα Χανιά καταγράφονται στην 540ή θέση. Στην ίδια αξιολόγηση περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο Βόλος, τα Τρίκαλα και οι Σέρρες.

Στην επιβάρυνση της ατμόσφαιρας των ελληνικών πόλεων συμβάλλουν παράγοντες όπως η κυκλοφορία των οχημάτων, η οικιακή θέρμανση —ιδίως όταν χρησιμοποιείται ξύλο—, οι βιομηχανικές δραστηριότητες, αλλά και η μεταφορά ρύπων από άλλες περιοχές.

Η τοπική διάσταση και η παρακολούθηση στη Θράκη

Η ποιότητα του αέρα αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής παρακολούθησης και στην περιοχή της Ξάνθης. Στα Κιμμέρια λειτουργεί Σταθμός Ατμοσφαιρικής Φυσικής και Τεχνολογίας του Εργαστηρίου Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης και Αντιρρυπαντικής Τεχνολογίας του Τμήματος Μηχανικών Περιβάλλοντος του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, σε απόσταση περίπου 1,7 χιλιομέτρων από την πόλη.

Τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος υπογραμμίζουν τη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα και της λήψης μέτρων για τον περιορισμό των εκπομπών. Για την Ξάνθη και την Καβάλα, η εξέταση των ειδικών μετρήσεων και της θέσης τους στην ευρωπαϊκή κατάταξη θεωρείται απαραίτητη, προκειμένου να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για την έκταση της επιβάρυνσης σε κάθε πόλη. Η νέα ευρωπαϊκή κατάταξη προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο στη συζήτηση γύρω από την ανάγκη συστηματικής παρακολούθησης των ρύπων στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, ώστε να υπάρχει σαφέστερη εικόνα για τη μακροχρόνια έκθεση των κατοίκων.