Ιαπωνία: Εκτοξεύθηκε η αποστολή MMX για δείγματα από τον Φόβο

Η Ιαπωνία εκτόξευσε με επιτυχία τα ξημερώματα της Τρίτης το διαστημόπλοιο Martian Moons eXploration (MMX), με στόχο να συλλέξει δείγματα από τον Φόβο, τον μεγαλύτερο από τους δύο δορυφόρους του Άρη, και να τα φέρει πίσω στη Γη το 2031. Πρόκειται για την πρώτη φορά που δείγμα από αρειανό φεγγάρι θα φτάσει στον πλανήτη μας.

Η εκτόξευση έγινε στις 04:41 τοπική ώρα από το Διαστημικό Κέντρο Τανεγκασίμα, στη νοτιοδυτική Ιαπωνία, με πύραυλο H3. Η Ιαπωνική Υπηρεσία Αεροδιαστημικής Εξερεύνησης (JAXA) ανακοίνωσε ότι η εκτόξευση ήταν επιτυχής, ενώ το σκάφος αποχωρίστηκε το ανώτερο τμήμα του πυραύλου περίπου μία ώρα αργότερα. Χιλιάδες άνθρωποι παρακολούθησαν ζωντανά την εκτόξευση και στην JAXA ακολούθησαν πανηγυρισμοί.

Το μυστήριο της προέλευσης

Κεντρικός στόχος της αποστολής, στην οποία συμμετέχουν η NASA και η ESA, είναι να ρίξει φως στο μυστήριο της προέλευσης του Φόβου και του Δείμου. Υπάρχουν δύο βασικές θεωρίες: είτε οι δύο δορυφόροι σχηματίστηκαν από συντρίμμια γιγαντιαίας πρόσκρουσης στον Άρη, όπως συνέβη με τη Γη και τη Σελήνη, είτε πρόκειται για αστεροειδείς που παγιδεύτηκαν σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη. Τα δείγματα που θα φέρει πίσω το MMX αναμένεται να βοηθήσουν στην απάντηση, ενώ παράλληλα θα προσφέρουν στοιχεία για το παρελθόν του Άρη και του Ηλιακού Συστήματος. Σύμφωνα με την JAXA, η απάντηση μπορεί να φωτίσει και τις συνθήκες εμφάνισης ζωής στους τέσσερις εσωτερικούς πλανήτες: Ερμή, Αφροδίτη, Γη και Άρη.

Ο Φόβος έχει ακανόνιστο σχήμα που θυμίζει πατάτα, πλάτος περίπου 22 χιλιομέτρων, και βρίσκεται σε τροχιά περίπου 6.000 χιλιομέτρων πάνω από την επιφάνεια του Άρη, πραγματοποιώντας τρεις περιφορές ανά ημέρα — γρηγορότερη κίνηση από την ίδια την περιστροφή του πλανήτη. Ο Δείμος, ο μικρότερος δορυφόρος, έχει πλάτος 14 χιλιομέτρων.

Το χρονοδιάγραμμα της αποστολής

Το σκάφος θα φτάσει σε τροχιά γύρω από τον Άρη τον Αύγουστο του 2027, μετά από ταξίδι περίπου δέκα μηνών, και θα παραμείνει τρία χρόνια στο σύστημα του Άρη, μελετώντας κυρίως τον Φόβο. Στόχος είναι η συλλογή τουλάχιστον 10 γραμμαρίων υλικού — περίπου όσο μια κουταλιά. Το σκάφος θα απελευθερώσει μικρό ρομπότ το 2028 ή το 2029 για τη συλλογή του υλικού, ενώ τα δείγματα θα επιστρέψουν στη Γη το 2031, πέφτοντας με αλεξίπτωτο στην έρημο της Αυστραλίας.

Το ρομπότ ονομάζεται Idefix, είναι τετράτροχο και γαλλογερμανικής κατασκευής, με όνομα εμπνευσμένο από τον σκύλο των κόμικς Αστερίξ. Η βαρύτητα στον Φόβο είναι περίπου το ένα χιλιοστό της γήινης, με αποτέλεσμα το ρομπότ να αναμένεται να αναπηδά για λεπτά πριν ακινητοποιηθεί. Το Idefix θα περάσει περίπου 100 ημέρες εξερευνώντας την επιφάνεια για να εντοπίσει ασφαλή σημεία προσεδάφισης. Μονάδα προσεδάφισης με τέσσερα πόδια θα έχει στη συνέχεια μόλις δύο ώρες στη διάθεσή της για τη συλλογή υλικού με διάτρηση και αναρρόφηση. Το σκάφος θα παρατηρήσει επίσης τον Δείμο με διελεύσεις και θα εγκαταλείψει την τροχιά του Άρη τον Νοέμβριο του 2030.

Ο Τομ Στάτλερ (Tom Statler), αστροφυσικός της NASA που συμμετέχει στο εγχείρημα, σημείωσε ότι η επιφάνεια του Φόβου είναι γεμάτη κρατήρες. Σύμφωνα με τη NASA, τα ευρήματα θα αξιοποιηθούν σε μελλοντικές αποστολές, ακόμη και επανδρωμένες. Ο Μάρκους Γκρέμπενσταϊν (Markus Grebenstein) είναι επικεφαλής του προγράμματος του ρομπότ στη Γερμανική Διαστημική Υπηρεσία.

Διεθνής ανταγωνισμός και προηγούμενες προσπάθειες

Η αποστολή εντάσσεται σε μια ευρύτερη κούρσα για δείγματα από τον Άρη. Το αμερικανικό ρόβερ Perseverance έχει ήδη συγκεντρώσει δείγματα, αλλά το πρόγραμμα επιστροφής τους διακόπηκε από την κυβέρνηση Τραμπ μετά από ψηφοφορία στο Κογκρέσο τον Ιανουάριο του 2026. Η Κίνα, από την πλευρά της, σχεδιάζει την αποστολή Tianwen-3 γύρω στο 2028, με πιθανή επιστροφή δειγμάτων το 2031 — ενδεχομένως πριν από την ιαπωνική. Σημειώνεται ότι η NASA έχει πραγματοποιήσει εννέα προσεδαφίσεις στον Άρη τα τελευταία 50 χρόνια και η Κίνα προσεδάφισε τον πλανήτη το 2021, αλλά καμία αποστολή δεν έχει προσεδαφιστεί ποτέ στον Φόβο ή τον Δείμο.

Η JAXA διαθέτει ήδη σημαντική εμπειρία από τις αποστολές Hayabusa, με τις οποίες μετέφερε στη Γη δείγματα από δύο αστεροειδείς. Αντίθετα, μια προηγούμενη προσπάθεια για τον Φόβο είχε καταλήξει σε αποτυχία: η ρωσική αποστολή Phobos-Grunt, εκτοξευμένη τον Νοέμβριο του 2011, δεν κατάφερε να εγκαταλείψει την τροχιά της Γης και έπεσε στον Ειρηνικό Ωκεανό τον Ιανουάριο του 2012.