Ο Τραμπ απορρίπτει ιρανική πρόταση για το Στενό του Χορμούζ

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε το Σάββατο ότι απορρίπτει την ιρανική πρόταση για επανάνοιγμα του Στενού του Χορμούζ και λήξη των εχθροπραξιών εντός επτά ημερών. Μιλώντας σε δημοσιογράφους στο South Lawn του Λευκού Οίκο πριν επιβιβαστεί στο Marine One, είπε: «Απορρίπτω την πρότασή τους, απορρίπτω τη συμφωνία τους».

«Θέλουν να κάνουν μια συμφωνία όπου θα ανοίξουν το στενό αμέσως, επειδή χάνουν τόσο άσχημα», ισχυρίστηκε ο Τραμπ, προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ «κερδίζουν τρομερά» και ότι το Ιράν «δεν έχει χρήματα να μπει επειδή τα παίρνει από το στενό». «Θέλουν να κάνουν μια συμφωνία και νομίζω ότι αυτό είναι εντάξει, κι εγώ θέλω να κάνω μια συμφωνία», δήλωσε χαρακτηριστικά, ωστόσο τόνισε ότι η συγκεκριμένη συμφωνία δεν θα ήταν αποδεκτή.

Τί προβλέπει το επταήμερο σχέδιο

Η πρόταση παρουσιάστηκε από το Ιράν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη —κατά τη διάρκεια συνάντησης τριών ωρών— και διαβιβάστηκε στις ΗΠΑ μέσω Καταριανών μεσολαβητών. Σύμφωνα με το επταήμερο χρονοδιάγραμμα που περιέγραψε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί (Abbas Araghchi) έξω από το Συμβούλιο Ασφαλείας την Παρασκευή, τα αρχικά βήματα θα ολοκληρώνονταν σε τέσσερις έως πέντε ημέρες, το στενό θα επανερχόταν σε λειτουργία την έκτη ημέρα και την έβδομη θα ξεκινούσαν οι πυρηνικές διαπραγματεύσεις για την επίτευξη τελικής συμφωνίας.

Σε αντάλλαγμα για την άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων και την επανέναρξη των πυρηνικών διαπραγματεύσεων, το Ιράν ζητά την απελευθέρωση μέρους των παγωμένων περιουσιακών του στοιχείων, την επαναφορά της απαλλαγής από κυρώσεις στις εξαγωγές πετρελαίου του και την τήρηση «κατάπαυσης πυρός σε όλα τα μέτωπα». Η τελευταία αυτή προϋπόθεση θα συνεπαγόταν να πείσει ο Τραμπ το Ισραήλ να τερματίσει τις επιθέσεις κατά της υποστηριζόμενης από το Ιράν Χεζμπολάχ στον Λιβάνο.

Το νέο δρομολόγιο πλοίων θα περνούσε κατά κύριο λόγο από ιρανικά ύδατα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Σαουδική Αραβία εκφράζει ανησυχία επειδή η συμφωνία διαδρομής είναι διμερής μεταξύ Ιράν και Ομάν, χωρίς τα κράτη του Κόλπου ως συνοδούς υπογράφοντες.

Ο Αραγκτσί δήλωσε ότι, αν πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις, «το στενό μπορεί να ξανανοίξει και η κανονική ναυτιλία να επανέλθει εντός επτά ημερών», σημειώνοντας ότι «η επιλογή τώρα ανήκει στις ΗΠΑ» και ότι «το Ιράν δεν δέχεται εξαναγκασμό, απειλές ή εκφοβισμό και δεν θα παραδώσει τα κυριαρχικά του δικαιώματα υπό πίεση». Υπενθύμισε επίσης ότι οι ενέργειες που καλείται να κάνει η αμερικανική πλευρά «δεν είναι νέες», καθώς είχαν ήδη προβλεφθεί στο μνημόνιο συμφωνίας Ιράν–ΗΠΑ του Ιουνίου, το οποίο έδινε 60 ημέρες για τελική συμφωνία — η νέα πρόταση είναι απλώς πιο συμπυκνωμένη χρονικά. Το σχέδιο περιλαμβάνει και πρωτόκολλο για την επιστροφή των επιθεωρητών του ΟΗΕ σε κατεστραμμένες τοποθεσίες και στο απόθεμα εξαιρετικά εμπλουτισμένου ουρανίου. Ο ίδιος πρόσθεσε ότι «θα ήταν καλύτερα» μια συμφωνία να επιτευχθεί πριν από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές.

«Trump Strait» και προοπτική νέων βομβαρδισμών

Ο Αμερικανός πρόεδρος ανάρτησε την Παρασκευή βράδυ στο Truth Social γραφικό που μετονομάζει το Στενό του Χορμούζ σε «Trump Strait». Σύμφωνα με την Wall Street Journal, που επικαλείται Αμερικανούς αξιωματούχους, ο Τραμπ είπε σε συνεργάτες ότι αναμένει να επαναλάβει τους βομβαρδισμούς του Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, εκφράζοντας ιδιαίτερο σκεπτικισμό ότι το Ιράν θα αποσυναρμολογήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι οι συζητήσεις μέσω μεσολαβητών ήταν «θετικές και εποικοδομητικές», αλλά ότι δεν υπάρχει βιασύνη για συμφωνία, με τις συζητήσεις —που βρίσκονται σε εξέλιξη— να αφορούν και πυρηνικά ζητήματα. Ο αναλυτής Ali Vaez, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στο International Crisis Group, χαρακτήρισε την ιρανική πρόταση «έξυπνη κίνηση», σημειώνοντας ότι είναι ελκυστική για τον Τραμπ επειδή τερματίζει έναν αντιδημοφιλή πόλεμο και μειώνει τις τιμές της ενέργειας ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, ενώ ταυτόχρονα αναβιώνει μια συμφωνία που ήταν κατά μεγάλο μέρος προς όφελος του Ιράν.

Τεχεράνη: «Δεν αποχωρούμε από το τραπέζι»

Ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν (Masoud Pezeshkian), ο οποίος ομιλησε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ την Τετάρτη και βρισκόταν καθ’ οδόν πίσω στην Τεχεράνη το Σάββατο, δήλωσε μετά από συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες ότι «το Ιράν δεν έχει αποχωρήσει από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αλλά, με βάση τις προηγούμενες εμπειρίες, δεν εμπιστεύεται πλέον τις ΗΠΑ». Σε συνέντευξή του στο CBS υπογράμμισε ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη για συζητήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα και άλλα ζητήματα, αλλά δεν δέχεται «εκφοβισμό ή εξαναγκασμό», προσθέτοντας ότι «το Ιράν δεν επιδιώκει πόλεμο, αλλά θα αμυνθεί ενάντια σε πιέσεις, απειλές και επιθέσεις» και ότι έχει ήδη συμφωνηθεί ότι «δεν πρόκειται να αναπτύξουμε πυρηνικά όπλα».

Στο πλαίσιο της διπλωματικής προσπάθειας, ο Πεζεσκιάν φιλοξένησε την Παρασκευή το πρωί τον πρωθυπουργό και υπουργό Εξωτερικών του Κατάρ Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλαχμάν Αλ Θανί, καθώς το Ντόχα έχει αναλάβει ρόλο μεσολαβητή στις διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, εντός της ιρανικής ηγεσίας εμφανίζονται ενδείξεις διαφωνίας: ο βουλευτής Εμπραχίμ Ρεζαέι, μέλος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής του κοινοβουλίου, έγραψε στο X ότι το υπουργείο Εξωτερικών είναι «εκτελεστικό όργανο, όχι σχεδιαστής πολιτικής» και ζήτησε εξηγήσεις για τη συνάντηση με «εκπρόσωπο του επιτιθέμενου εχθρού», μιλώντας για «μήνυμα αδυναμίας». Ο Πεζεσκιάν απάντησε ότι οι αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής λαμβάνονται από εξαμελές σώμα που εκπροσωπεί διάφορους θεσμούς, συμπεριλαμβανομένων των δυνάμεων ασφαλείας, του κοινοβουλίου και της κυβέρνησης.

Η σύγκρουση ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις και διαρκεί περίπου επτά μήνες, με εναλλαγές μεταξύ παύσεων και ανανεωμένων πλήγματος. Έχει στοιχίσει τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους, έχει υπονομεύσει τις συμβατικές δυνάμεις του Ιράν και έχει πλήξει την ήδη ασθενική οικονομία του. Το Ιράν και οι σύμμαχοί του έχουν απαντήσει επεκτείνοντας τη σύγκρουση στην ευρύτερη περιοχή: το Ιράν έχει πλήξει με drones και πυραύλους αμερικανούς συμμάχους στον Κόλπο, οι Χούθι στην Υεμένη έχουν στοχεύσει σαουδικά συμφέροντα, ενώ ιρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ κατηγορήθηκαν για επίθεση σε αγωγό που αφαίρεσε προσωρινά σαουδικό πετρέλαιο από την αγορά. Η βία στην Υεμένη έχει προκαλέσει νέα ανθρωπιστική κρίση, με τη UNICEF να αναφέρει την Παρασκευή αύξηση του οξέος υποσιτισμού μεταξύ των παιδιών.

Ο ναυτικός αποκλεισμός ασκεί έντονη πίεση στην ιρανική οικονομία, ενώ η σύγκρουση έχει διαταράξει τις ροές πετρελαίου μέσω ενός από τα πιο κρίσιμα θαλάσσια περάσματα του κόσμου, αυξάνοντας το κόστος ζωής παγκοσμίως. Ο Τραμπ έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι δεν βιάζεται να καταλήξει σε συμφωνία, παρά το γεγονός ότι οι υψηλές τιμές του πετρελαίου τροφοδοτούν τον πληθωρισμό. Στην ιρανική πλευρά, τίθεται το ερώτημα αν οι σκληροπυρηνικοί που κυριαρχούν στις δυνάμεις ασφαλείας θα δεχθούν συμβιβασμούς που προωθούν μετριοπαθείς όπως ο Πεζεσκιάν.

Το Σάββατο, ο Τραμπ αναφέρθηκε και στην Κούβα, της οποίας η αντιπροσωπεία αποχώρησε από τη Γενική Συνέλευση όταν ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε τη χώρα «αποτυχημένο κράτος» προβλέποντας την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος. Παρόλα αυτά, είπε ότι αναμένει ότι «η Κούβα και εμείς θα κάνουμε μια συμφωνία», εκτιμώντας ότι δεν θα χρειαστεί στρατιωτική δράση.