Ρούμπιο στην Πνύκα: Αφεντούλη μιλά για «ηχηρή επιβεβαίωση» της συμμαχίας Ελλάδας-ΗΠΑ — Spectator: «διάλεξε τον λάθος Αθηναίο»

Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας Μάρκο Ρούμπιο εκφώνησε ομιλία στην Πνύκα, στην Αθήνα, στο πλαίσιο της επίσκεψής του στην Ελλάδα, με τον Παρθενώνα να δεσπόζει στο βάθος. Η ομιλία, με έντονο ιστορικο-πολιτισμικό περιεχόμενο και αναφορές στην αρχαία Ελλάδα, απέσπασε θετική αποτίμηση ως προς τη ρητορική της από δύο διαφορετικές αναγνώσεις — μία από την Αθήνα και μία από τον βρετανικό Τύπο — αλλά με ουσιαστικά διαφορετικά συμπεράσματα για το υποκείμενο στρατηγικό δόγμα.

Η ειδική σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ και επικεφαλής του Παρατηρητηρίου Γεωπολιτικής και Διπλωματίας Ινώ Αφεντούλη χαρακτήρισε την επίσκεψη «μια πολύ ηχηρή επιβεβαίωση της συμμαχικής σχέσης Ελλάδας-ΗΠΑ», εκτιμώντας ότι, με αντικειμενικά κριτήρια, πρέπει να αποτιμηθεί θετικά.

Η ατζέντα της επίσκεψης

Σύμφωνα με την ανάλυση της Αφεντούλη, η επίσκεψη προσέφερε στις δύο πλευρές την ευκαιρία να θέσουν την ατζέντα της επόμενης περιόδου: ενέργεια, θαλάσσια ασφάλεια, Βαλκάνια, τρομοκρατία, μεταναστευτικό και περιφερειακές ισορροπίες. Από τις δηλώσεις των δύο υπουργών Εξωτερικών έγινε σαφές, κατά την ίδια, ότι δίνεται προτεραιότητα στον ρόλο της Ελλάδας στην αναδιάταξη του ευρωπαϊκού ενεργειακού χάρτη που επιθυμούν οι ΗΠΑ.

Σύμφωνα με την αναλυτή, ζητήθηκε η συμβολή της Ελλάδας στην προστασία της ναυσιπλοΐας, με ενδεχόμενη συμμετοχή σε επιχείρηση στα στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα. Η Ελλάδα, λόγω της ναυτιλιακής της παρουσίας και της στρατηγικής της θέσης, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη διασφάλιση ελεύθερης και ασφαλούς ναυσιπλοΐας.

Στο σκέλος της άμυνας, η Ελλάδα θα ενισχύσει την αμυντική της ικανότητα με την αγορά αμερικανικού εξοπλιστικού υλικού, που σε συνδυασμό με την απόκτηση των F-35 δημιουργεί, κατά την Αφεντούλη, «προϋποθέσεις αποτρεπτικής δυνατότητας μακράς εμβέλειας». Η αμυντική συνεργασία αποτελεί κρίσιμο πυλώνα της σχέσης των δύο χωρών.

Το ζήτημα της διασύνδεσης και η σιωπή για την Τουρκία

Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου αποτέλεσε άλλο ένα σημείο της συζήτησης, ως έργο με ενεργειακή και γεωπολιτική σημασία. Ο Ρούμπιο αναφέρθηκε στο καλώδιο, αλλά, όπως καταγράφει η Αφεντούλη, επέλεξε να μην κατονομάσει την Τουρκία όταν κλήθηκε να σχολιάσει το ζήτημα — σε περίοδο που η Άγκυρα «επικοινωνεί για πολλοστή φορά το σύνολο των αξιώσεών της». Η ίδια, ωστόσο, δεν θα απέδιδε ιδιαίτερη βαρύτητα σε αυτή τη διάσταση, εκτιμώντας ότι παρασκηνιακά θα γίνουν οι απαραίτητες ενέργειες για αποφυγή έντασης με αφορμή την πόντιση του καλωδίου.

Η Αφεντούλη υπογραμμίζει ακόμη ότι η ενίσχυση της ελληνοαμερικανικής σχέσης δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως κίνηση σε βάρος της Τουρκίας: η συνεργασία μπορεί να είναι ανεξάρτητη από τη βούληση της Άγκυρας να εμφανίζεται ως η μόνη δύναμη της περιοχής με επιρροή στην αμερικανική ηγεσία. Ο αμερικανικός σχεδιασμός, όπως τον περιέγραψε ο Ρούμπιο, επικεντρώνεται κατά την ίδια στη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και στη συνεργασία των χωρών της περιοχής, με απαίτηση συμμόρφωσης με το Διεθνές Δίκαιο και αποφυγή ενεργειών που υπονομεύουν την ενεργειακή και θαλάσσια ασφάλεια.

«Ο Ρούμπιο διάλεξε τον λάθος Αθηναίο»

Ουσιαστικά διαφορετική είναι η αποτίμηση σε άρθρο του Αλεξάντερ Μουνγκία στο Spectator, που φέρει τον τίτλο «Ο Ρούμπιο διάλεξε τον λάθος Αθηναίο». Ο Μουνγκία χαρακτηρίζει την ομιλία «την καλύτερη που έχει εκφωνήσει δυτικός πολιτικός εδώ και χρόνια», αναγνωρίζοντας τη ρητορική της αξία, αλλά κριτικάρει το υποκείμενο δόγμα ως επικίνδυνη υπερέκταση.

Κατά την παρουσίαση του περιεχομένου της ομιλίας, ο Ρούμπιο εξύμνησε τις αρετές της ακατάπαυστης φιλοδοξίας, του ρίσκου, της δόξας και της δυσφορίας απέναντι σε κάθε όριο, με ιστορική διαδρομή που περνά από τον Αλέξανδρο, τον Καίσαρα και τον Κορτέ και καταλήγει στην Αμερική ως ηπειρωτική αυτοκρατορία. Επικαλέστηκε ονομαστικά τον Περικλή και επανέφερε την αρχαιοελληνική έννοια του «θυμού». Ο Μουνγκία συμφωνεί με τον Ρούμπιο ότι η Ευρώπη πέρασε δεκαετίες αναθέτοντας σε άλλους την άμυνά της.

Η κριτική του, ωστόσο, στηρίζεται σε ιστορική αναλογία: η αντίληψη του Ρούμπιο παραπέμπει, κατά τον ίδιο, περισσότερο στον Αλκιβιάδη παρά στον Περικλή. Ο Περικλής, αν και οδήγησε την Αθήνα σε πόλεμο με τη Σπάρτη, στηρίχθηκε στην προσοχή και την αυτοσυγκράτηση — πόλη πίσω από τα τείχη, εμπιστοσύνη στον στόλο, χωρίς διεύρυνση της αυτοκρατορίας εντός πολέμου, όπως καταγράφεται στον Θουκυδίδη. Μετά τον θάνατο του Περικλή από τον λοιμό το 429 π.Χ., οι διάδοχοί του εγκατέλειψαν τη γραμμή του: το 415 π.Χ. ο Αλκιβιάδης, στην ίδια Πνύκα όπου μίλησε ο Ρούμπιο, έπεισε την Εκκλησία του Δήμου να εγκρίνει την εκστρατεία στη Σικελία, παραμερίζοντας τις αντιρρήσεις του Νικία. Δύο χρόνια αργότερα η εκστρατεία είχε καταστραφεί και οι επιζώντες βρέθηκαν αιχμάλωτοι στα λατομεία των Συρακουσών.

Ο Μουνγκία ακούει απόηχο αυτής της λογικής στην προειδοποίηση του Ρούμπιο ότι η Δύση πρέπει να δράσει τώρα, διαφορετικά θα χάσει τη δυνατότητα να δράσει. Κριτικάρει ένα δόγμα που απαιτεί ταυτόχρονη κυριαρχία σε κάθε πεδίο, από τα drones έως το Διάστημα, και αντιμετωπίζει κάθε περιορισμό ως έλλειψη θάρρους. Στην ίδια λογική εντάσσει και τον αμερικανικό πόλεμο στο Ιράν: «η ίδια επικίνδυνη υπόσχεση — μια μακρινή σύγκρουση που παρουσιάζεται ως σύντομη και ένδοξη, ενώ οι βασικοί ανταγωνιστές παραμένουν ενεργοί». Κατά τον αρθρογράφο, οι ΗΠΑ «μπορεί να μην έχουν φτάσει στις “Συρακούσες” τους, αλλά έχουν ήδη βρει τη “Σικελία” τους».

Ο Μουνγκία θεωρεί τον Ρούμπιο την πιο σοβαρή πολιτική προσωπικότητα του κόμματός του και κατάλληλο υποψήφιο για την προεδρική αναμέτρηση του 2028, με την προτροπή: «διαθέτει ήδη το ρητορικό χάρισμα του Περικλή. Χρειάζεται να υιοθετήσει και τη στρατηγική του».

Οι δύο αναγνώσεις δεν συγκρούονται σε επίπεδο γεγονότων: και οι δύο πηγές συμφωνούν στο ιστορικο-πολιτισμικό περιεχόμενο της ομιλίας και στη ρητορική της ποιότητα. Η διαφορά εντοπίζεται στη στρατηγική αποτίμηση — από την «ηχηρή επιβεβαίωση» της συμμαχίας κατά την Αφεντούλη έως την προειδοποίηση για στρατηγική υπερέκταση κατά το Spectator.