Νόμπελ Λογοτεχνίας 2026 στην Αν Κάρσον, την ποιήτρια των ελληνικών

Η Καναδή ποιήτρια, δοκιμιογράφος, μεταφράστρια και κλασική φιλόλογος Αν Κάρσον (Anne Carson) τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2026. Η ανακοίνωση έγινε από τη Σουηδική Ακαδημία την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου 2026, με σκεπτικό «το τολμηρό και ευρηματικό έργο της που, σε έναν παιγνιώδη διάλογο με την κλασική παράδοση, έχει δημιουργήσει νέες φόρμες για τη σύγχρονη λογοτεχνία». Η Ακαδημία εκθειάζει επίσης τη συνύπαρξη φιλολογικής ακρίβειας και ποιητικής αναζήτησης στο έργο της.

Η Κάρσον, 76 ετών, διδάσκει κλασική φιλολογία και συγκριτική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Γεννήθηκε στις 21 Ιουνίου 1950 στο Τορόντο και, όπως έχει διηγηθεί, ως μαθήτρια έμαθε αρχαία ελληνικά στα διαλείμματα από καθηγητή Λατινικών. Σπούδασε κλασική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, μελέτησε αρχαία ελληνικά με τον ελληνιστή Κένεθ Ντόβερ (Kenneth Dover) στο Πανεπιστήμιο του Σεντ Αντριους της Σκοτίας και ολοκλήρωσε το διδακτορικό της το 1981 στο Τορόντο, με αντικείμενο τη Σαπφώ και τη σχέση έρωτα και έλλειψης. Έχει διδάξει ακόμη σε πανεπιστήμια όπως το McGill, το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και το Πρίνστον, ενώ έχει ασχοληθεί με ποίηση, έμμετρο μυθιστόρημα, λιμπρέτο, φιλολογική κριτική και δοκιμιογραφία.

Διάλογος με την αρχαία ελληνική γραμματεία

Το έργο της χαρακτηρίζεται από διαρκή διάλογο με την αρχαία ελληνική γραμματεία. Έχει μεταφράσει Σαπφώ, Αισχύλο και Σοφοκλή, ενώ το 2002 εξέδωσε το «If Not, Winter: Fragments of Sappho». Το 2012 κυκλοφόρησε το «Antigonick», μια ριζοσπαστική επανεγγραφή της Αντιγόνης του Σοφοκλή, και το 2019 το «Norma Jeane Baker of Troy», όπου η Μέριλιν Μονρόε εμφανίζεται ως σύγχρονη Ελένη της Τροίας. Το 2010 δημοσίευσε το «Nox», αφιερωμένο στον αδελφό της Μάικλ, που πέθανε το 2000. Η ίδια έχει δηλώσει ότι «τα ελληνικά με έμαθαν όχι μόνο να γράφω αλλά και να σκέφτομαι» και ότι «τα αρχαία ελληνικά όλοι θα έπρεπε να τα μαθαίνουν», επισημαίνοντας ότι μοιάζουν να εισχωρούν βαθύτερα στις λέξεις από οποιαδήποτε σύγχρονη γλώσσα.

Στα ελληνικά κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Πατάκη τρία βιβλία της: τα «Λίγα λόγια» (2013, δίγλωσση έκδοση σε μετάφραση Χάρη Βλαβιανού), «Η ομορφιά του συζύγου» (2023, σε μετάφραση Ευτυχίας Παναγιώτου και Δημήτρη Αθηνάκη), που χαρακτηρίζεται «μυθοπλαστικό δοκίμιο σε 29 ποιητικά τάνγκο» και ελεγεία για τον έρωτα, τον γάμο και τον χωρισμό, καθώς και η «Αυτοβιογραφία του κόκκινου» (ελληνική έκδοση 2026, μτφρ. Χάρης Βλαβιανός). Το τελευταίο, του οποίου το αγγλικό πρωτότυπο εκδόθηκε το 1998, είναι μυθιστόρημα σε στίχους με ήρωα τον Γηρυόνη, που ερωτεύεται τον Ηρακλή: ο Γηρυόνης ξεκινά την αυτοβιογραφία του από τα πέντε του χρόνια, με βίαιο αδελφό, στοργική αλλά ανίκανη μητέρα και παρηγοριά μέσω φωτογραφικής μηχανής. Μέχρι το τέλος του 2026 αναμένεται από τις Εκδόσεις Πατάκη, σε μετάφραση Χάρη Βλαβιανού, το «Άντρες σε ώρες εκτός χρόνου» (Men in the Off Hours). Ο Βλαβιανός έχει δηλώσει ότι «το έργο της Carson αποτελεί μία από τις πιο δυναμικές και συναρπαστικές προτάσεις της μεταμοντέρνας ποίησης». Στα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει επίσης το «Ερως ο γλυκόπικρος».

Η αντίδραση της βραβευμένης

Όταν έμαθε το βραβείο, η Κάρσον βρισκόταν στο σπίτι της στο Ρέικιαβικ της Ισλανδίας. Σύμφωνα με την περιγραφή της, «έπινα τσάι και είδα ότι το πάτωμα θέλει σκούπισμα. Σκέφτηκα, ενώ σκούπιζα, πως τα χρήματα πρέπει να αξιοποιηθούν για τους άλλους. Ένας φίλος χρειάζεται ένα σπίτι, υπάρχουν οι Γιατροί του Κόσμου. Θα το χαρώ πηγαίνοντας μια βόλτα στο δάσος για να ακούσω την ησυχία».

Η βραβευμένη έχει επίσης δηλώσει χαρακτηριστικά: «Η ζωή είναι βαρετή. Πρέπει να κάνεις κάτι με αυτήν». Το 2024, σε δημόσια συνομιλία στη Δανία, είχε μιλήσει για τη δυσκολία γραφής σε σχέση με προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζει.