Με κοινό φάκελο τριών χωρών διεκδικούν οι Πρέσπες θέση στην Παγκόσμια Κληρονομιά

Η Ελλάδα, η Αλβανία και η Βόρεια Μακεδονία συμφώνησαν να προετοιμάσουν από κοινού υποψηφιότητα για την εγγραφή της περιοχής των Πρεσπών στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ως Μεικτού Αγαθού που συνδυάζει τη φυσική και την πολιτιστική κληρονομιά. Ο φάκελος της κοινής διακρατικής υποψηφιότητας προβλέπεται να υποβληθεί το 2030.

Η συμφωνία διερεύνησης διασυνοριακής συνεργασίας υπογράφηκε στο Δημαρχείο Πρεσπών, στον Λαιμό, κατά την τριμερή συνάντηση «Prespa Meeting», που πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού. Το έγγραφο υπέγραψαν η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο υπουργός Τουρισμού, Πολιτισμού και Αθλητισμού της Αλβανίας Μπλέντι Γκόντζια (Blendi Gonxhja) και ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Βόρειας Μακεδονίας Σεντάτ Σουλεϊμάνι (Sedat Sulejmani). Η συνάντηση αποτέλεσε την πρώτη πολιτική έκφραση της κοινής βούλησης των τριών χωρών για τη διακρατική διεκδίκηση της αναγνώρισης των Πρεσπών ως Μεικτού Αγαθού.

«Οι Πρέσπες είναι ένας τόπος μοναδικής πολιτιστικής και φυσικής αξίας, ένας τόπος που δεν χωρίζεται από τα σύνορα, αλλά ενώνει τρεις χώρες και τρεις λαούς», τόνισε η Λίνα Μενδώνη, προσθέτοντας ότι «η κοινή εγγραφή των Πρεσπών στην UNESCO αποδεικνύει στην πράξη ότι τα σύνορα μπορούν να γίνουν σημεία συνάντησης και συνεργασίας και ότι η φυσική και πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στους λαούς». Η υπουργός δεσμεύτηκε ότι η Ελλάδα είναι έτοιμη να εργαστεί με συνέπεια και αποφασιστικότητα με τις δύο γειτονικές χώρες, ώστε οι Πρέσπες να αποτελέσουν διεθνές παράδειγμα κοινής προστασίας, βιώσιμης ανάπτυξης και ειρηνικής συνεργασίας.

Το χρονοδιάγραμμα έως το 2031

Σύμφωνα με όσα ανακοινώθηκαν, η διαδικασία ξεκινά με τη σύσταση τριεθνούς ομάδας εργασίας και την εγγραφή της υποψηφιότητας στους Εθνικούς Ενδεικτικούς Καταλόγους των τριών χωρών. Το 2027 θα υποβληθεί αίτημα προκαταρκτικής αξιολόγησης από τους διεθνείς οργανισμούς ICOMOS και IUCN, ενώ κατά την περίοδο 2028–2029 θα καταρτιστεί ο πλήρης φάκελος, που θα περιλαμβάνει τεκμηρίωση, χάρτες, σχέδιο διαχείρισης και στοιχεία διαβούλευσης.

Η υποβολή του φακέλου τοποθετείται το 2030, με την εξέτασή του από την Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς να αναμένεται το 2031, μετά από αξιολόγηση και επιτόπια επίσκεψη των αρμόδιων συμβουλευτικών οργάνων.

Η Ελλάδα έχει εντάξει την περιοχή των Πρεσπών στον Ενδεικτικό Κατάλογό της από το 2003, ενώ το 2014 η υποψηφιότητα ανανεώθηκε ως μεικτή, καλύπτοντας τις λίμνες Μεγάλη και Μικρή Πρέσπα καθώς και τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία της περιοχής.

Ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και κοινές δράσεις

Ο Αλβανός υπουργός Μπλέντι Γκόντζια ανακοίνωσε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους 2.000.000 ευρώ για την εκπόνηση της μελέτης της υποψηφιότητας. «Οι Πρέσπες μάς ενώνουν μέσω της φύσης, της ιστορίας και του πολιτισμού τους», δήλωσε χαρακτηριστικά, παρουσιάζοντας παράλληλα αλβανικές παρεμβάσεις πολιτιστικής ανάδειξης, όπως η αποκατάσταση των τοιχογραφιών και ο φωτισμός στην Εκκλησία της Παναγίας στο Μαλιγκράντ, καθώς και το Σπίτι-Μουσείο του Sterjo Spasse στο Γκολόμποτς. Ως στόχοι της συνεργασίας προβλέπονται κοινές τουριστικές διαδρομές, ερευνητικές αποστολές και εξερευνήσεις για την ανάδειξη των Πρεσπών και της Οχρίδας, παράλληλα με καλλιτεχνικές, αθλητικές και νεανικές ανταλλαγές.

Από την πλευρά του, ο Σεντάτ Σουλεϊμάνι αναφέρθηκε στον ενιαίο χαρακτήρα της περιοχής. «Φυσικά και ιστορικά, οι Πρέσπες υπήρξαν πάντα μια ενιαία οντότητα, παρόλο που οι ακτές τους μοιράζονται ανάμεσα σε τρεις γειτονικές χώρες», είπε, υπογραμμίζοντας ότι η υποψηφιότητα δεν αποσκοπεί μονάχα στη διεθνή αναγνώριση, αλλά στη μακροπρόθεσμη και βιώσιμη διαχείριση που θα ωφελήσει τις τοπικές κοινότητες.

Η ελληνική πρόταση αφορά το Εθνικό Πάρκο Πρεσπών στη Φλώρινα, έκτασης περίπου 327 τετραγωνικών χιλιομέτρων, το οποίο αποτελεί μέρος του διασυνοριακού Πάρκου Πρεσπών και περιλαμβάνει τις δύο λίμνες, τη λεκάνη τους και τα γύρω ορεινά οικοσυστήματα. Στην περιοχή καταγράφεται ανθρώπινη παρουσία από τη Νεότερη Νεολιθική Εποχή και την Εποχή του Χαλκού, ενώ αρχαιολογικά κατάλοιπα της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου, όπως η αρχαία πόλη Λύκη στη νησίδα του Αγίου Αχιλλείου, αποτυπώνουν τη μακρά ιστορική συνέχεια. Κατά τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή εποχή οι Πρέσπες αποτέλεσαν σημαντικό θρησκευτικό και διοικητικό κέντρο, με περισσότερους από 40 ναούς και μνημεία να διατηρούνται μέχρι σήμερα, μαζί με ασκηταριά και βραχογραφίες στις όχθες των λιμνών.

Στη συνάντηση συμμετείχαν εκπρόσωποι της UNESCO, του UNDP, της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Χαιρετισμούς απηύθυναν η Γενική Γραμματέας του ΥΠΠΟ Ολυμπία Βικάτου, ο πρέσβης της ΕΕ στη Βόρεια Μακεδονία Μιχάλης Ρόκας και ο επικεφαλής του Γραφείου UNESCO στο Σαράγεβο Σίνισα Σέσουμ (Siniša Šešum). Στην ανοικτή συζήτηση τοποθετήθηκαν, μεταξύ άλλων, ο βουλευτής Φλώρινας Σταύρος Παπασωτηρίου, ο περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας Γεώργιος Αμανατίδης, ο δήμαρχος Πρεσπών Γεώργιος Στεργίου, ο δήμαρχος Resen Γιόβαν Τόζιεφσκι (Jovan Tozievski), ο δήμαρχος Devoll Εντουάρντ Ντούρο (Eduard Duro) και ο Φρέντερικ Σβίνεν (Frederick Swinnen) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στις αντιπροσωπείες συμμετείχαν επίσης διπλωματικοί και υπηρεσιακοί παράγοντες των τριών χωρών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Εθνών, με κοινό αντικείμενο τον συντονισμό της προετοιμασίας και της μελλοντικής διαχείρισης της περιοχής.