IRIS και εφορία: Τι πρέπει να γράφεις στην αιτιολογία κάθε συναλλαγής

Πάνω από 126 εκατομμύρια συναλλαγές συνολικής αξίας 11 δισεκατομμυρίων ευρώ καταγράφηκαν μέσα στο 2025 μέσω IRIS, της ελληνικής υπηρεσίας άμεσων ηλεκτρονικών μεταφορών χρημάτων, η οποία έχει πλέον καθιερωθεί στην καθημερινότητα των καταναλωτών. Η απλότητα και η άμεση ολοκλήρωση των πληρωμών, ωστόσο, γεννούν απορίες για το πώς αντιμετωπίζει η εφορία τα χρήματα που περνούν από έναν λογαριασμό σε έναν άλλον.

Το βασικό σημείο που πρέπει να γνωρίζουν οι χρήστες είναι ότι μια συναλλαγή δεν φορολογείται αυτομάτως επειδή έγινε ηλεκτρονικά μέσω IRIS. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ο πραγματικός λόγος της μεταφοράς και το αν τα χρήματα συνιστούν εισόδημα, επιστροφή εξόδων, δωρεά ή γονική παροχή.

Ο μύθος των υποπόπτων ορίων

Δεν υφίσταται ένα ενιαίο όριο —όπως τα 1.000 ή τα 3.000 ευρώ— πάνω από το οποίο κάθε μεταφορά μέσω IRIS θεωρείται αυτομάτως ύποπτη ή φορολογητέα. Η αξιολόγηση εξαρτάται από τον λόγο της συναλλαγής, τη συχνότητά της, τη σχέση μεταξύ των εμπλεκομένων και τα στοιχεία που μπορούν να αποδείξουν από πού προέρχονται τα χρήματα.

Σημαντική είναι, επίσης, η διάκριση ανάμεσα σε μια απλή επιστροφή χρημάτων και σε μια συναλλαγή που ενδέχεται να οδηγεί σε αδικαιολόγητη αύξηση της περιουσίας του παραλήπτη. Μια μεμονωμένη μεταφορά για κοινά έξοδα διαφέρει ουσιαστικά από τις τακτικές πληρωμές που συνδέονται με επαγγελματική δραστηριότητα.

Τί γράφουμε στην αιτιολογία

Στις καθημερινές μεταφορές συνιστάται να αναγράφεται ξεκάθαρη αιτιολογία, όπως «διαμοιρασμός εξόδων», «συμμετοχή στον λογαριασμό» ή «επιστροφή χρημάτων για φαγητό». Η περιγραφή οφείλει να ανταποκρίνεται στην πραγματική συναλλαγή, ώστε, αν παραστεί ανάγκη, να μπορεί να εξηγηθεί ο λόγος της μεταφοράς.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα δύο φίλων που τρώνε σε μια ταβέρνα και ο ένας εξοφλεί τον λογαριασμό των 70 ευρώ. Ο δεύτερος μπορεί να του στείλει τα 35 ευρώ που του αντιστοιχούν: πρόκειται για διαμοιρασμό κοινών εξόδων, ο οποίος από μόνος του δεν αποτελεί εισόδημα για αυτόν που τα λαμβάνει.

Η σωστή αιτιολογία και η φύλαξη των αποδεικτικών στοιχείων βοηθούν στην τεκμηρίωση των συναλλαγών. Για μεγαλύτερα ποσά, δωρεές ή γονικές παροχές, είναι σημαντικό να ελέγχονται εκ των προτέρων οι φορολογικές υποχρεώσεις που προκύπτουν.

Τί ισχύει για τις γονικές παροχές

Τα χρήματα που δίνουν οι γονείς στα παιδιά τους για την κάλυψη καθημερινών αναγκών δεν θεωρούνται αυτομάτως φορολογητέο εισόδημα. Μπορεί να προορίζονται για ενοίκιο, λογαριασμούς, διατροφή, μετακινήσεις ή άλλα έξοδα διαβίωσης και σπουδών.

Ένας γονέας, για παράδειγμα, μπορεί να στέλνει κάθε μήνα 300, 500 ή 800 ευρώ στο παιδί του που σπουδάζει σε άλλη πόλη. Η τακτική επανάληψη των μεταφορών δεν αρκεί από μόνη της για να χαρακτηριστούν τα ποσά εισόδημα από επαγγελματική δραστηριότητα.

Παρ’ όλα αυτά, όταν πρόκειται για χρηματικές παροχές, χρειάζεται να εξεταστεί αν ισχύουν οι διατάξεις για τις δωρεές και τις γονικές παροχές. Για χρηματικές δωρεές και γονικές παροχές σε πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας, όπως τα παιδιά, προβλέπεται αφορολόγητο όριο έως 800.000 ευρώ, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις και ακολουθηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία δήλωσης. Έτσι, η φορολογική αντιμετώπιση δεν κρίνεται μόνο από το ποσό της μεταφοράς.

Αδελφοί, μεσάζοντες και επαγγελματική δραστηριότητα

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι μεταφορές μεγάλων ποσών ανάμεσα σε αδελφούς ή άλλους συγγενείς, καθώς η συγγένεια δεν σημαίνει αυτόματα φορολογική απαλλαγή για κάθε χρηματική μεταφορά. Όταν ένας αδελφός στέλνει χρήματα στον άλλο, πρέπει να είναι σαφές αν πρόκειται για αποπληρωμή οφειλής, συμμετοχή σε κοινά έξοδα ή δωρεά. Οι δωρεές μεταξύ αδελφών υπόκεινται σε διαφορετικό φορολογικό καθεστώς σε σχέση με τις γονικές παροχές προς τα παιδιά.

Ανάλογη προσοχή απαιτείται όταν παρεμβάλλεται ένα τρίτο πρόσωπο ως μεσάζοντας. Αν, λόγου χάρη, ένας αδελφός στείλει χρήματα στη μητέρα του και εκείνη τα προωθήσει στον άλλο αδελφό, η πραγματική αιτία και η πορεία των χρημάτων πρέπει να μπορούν να αποδειχθούν. Η εμπλοκή τρίτου προσώπου από μόνη της δεν αλλάζει τη φορολογική φύση της συναλλαγής.

Τέλος, όποιος εισπράττει σε συστηματική βάση χρήματα έναντι υπηρεσιών ή προϊόντων πρέπει να τηρεί τους κανόνες που αφορούν τη συγκεκριμένη δραστηριότητα, ανεξάρτητα από το μέσο πληρωμής που χρησιμοποιεί.