Η Βουλή της Βεγγάζης επικύρωσε ομόφωνα το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, που εδρεύει στη Βεγγάζη, ενέκρινε ομόφωνα και αιφνιδιαστικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο συνεργασίας του 2019 για την οριοθέτηση των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο, ανατρέποντας το ψήφισμα του 2020 που είχε απορρίψει την επικύρωση. Η ψηφοφορία της 20ής Οκτωβρίου προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Ελλάδα και την Κύπρο.

Σε δήλωση που εκδόθηκε στη Βεγγάζη, το λιβυκό Κοινοβούλιο ανέφερε ότι οι νομοθέτες ψήφισαν ομόφωνα την έγκριση του μνημονίου, που είχε υπογραφεί μεταξύ της Τουρκίας και της πρώην κυβέρνησης της Λιβύης. Οι βουλευτές ψήφισαν επίσης ομόφωνα την ανατροπή του ψηφίσματος του 2020, το οποίο ζητούσε τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.

Η θέση της ΕΕ και η απάντηση της Άγκυρας

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών χαιρέτισε την απόφαση με ανακοίνωση στην οποία αναφέρεται ότι το μνημόνιο «διασφαλίζει τα αμοιβαία δικαιώματα και συμφέροντα και των δύο χωρών βάσει του διεθνούς δικαίου».

Αντίθετη είναι η στάση της ηγεσίας της ΕΕ. Σε κοινή δήλωσή τους, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα (António Costa) και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (Ursula von der Leyen) τόνισαν ότι «η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη», επιβεβαιώνοντας την αλληλεγγύη της Ένωσης προς την Ελλάδα και την Κύπρο και επαναλαμβάνοντας τη θέση κατά οποιασδήποτε εξωτερικής παρέμβασης στη Λιβύη.

Τί σημαίνει για την Αθήνα: οι εκτιμήσεις Φίλη και Δεσποτόπουλου

Οι Έλληνες αναλυτές Κωνσταντίνος Φίλης, διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), και Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος συμφωνούν ότι η επικύρωση ενισχύει πολιτικά και συμβολικά τη θέση της Τουρκίας στη Λιβύη, χωρίς όμως να καθιστά νόμιμη τη συμφωνία του 2019, την οποία χαρακτηρίζουν παράνομη.

Ο κ. Φίλης εκτιμά ότι η Τουρκία έχει εδραιώσει τη θέση της και στις δύο πλευρές της Λιβύης, έχοντας παράσχει στρατιωτική βοήθεια στον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ (Khalifa Haftar) και στους γιους του, οι οποίοι αναμένεται να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο. Υπενθυμίζει επίσης ότι το μνημόνιο είχε τύποις κυρωθεί από το Προεδρικό Συμβούλιο με επίκληση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης, ενώ επισημαίνει ότι το κοινοβούλιο της Βεγγάζης δεν έχει ανανεωθεί από τον Ιούνιο του 2014, όταν έγιναν οι τελευταίες βουλευτικές εκλογές στη Λιβύη.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Λιβύη αποκομίζει από τη συμφωνία τουλάχιστον 20% επιπλέον θαλάσσια ζώνη, με αποτέλεσμα το ενδεχόμενο ανάκλησής της να θεωρείται εξαιρετικά απομακρυσμένο. Ο κ. Φίλης συνδέει την κίνηση με την τουρκική προσπάθεια αύξησης του κόστους για την Αθήνα, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα προωθεί την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, Great Sea Interconnector (GSI), και τη δημιουργία θαλάσσιου πάρκου στο νότιο Αιγαίο. Προτείνει, παράλληλα, την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως και δυτικά της Κρήτης. Ως προς την ελληνική αντίδραση, προειδοποιεί ότι η Αθήνα δεν πρέπει να κινηθεί σπασμωδικά, οφείλει όμως να καταστήσει σαφές ότι η κίνηση θα έχει συνέπειες, ενώ αφήνει ανοιχτό το ερώτημα της στάσης της Αιγύπτου.

Από την πλευρά του, ο κ. Δεσποτόπουλος υπογραμμίζει τη διάκριση ανάμεσα στην πολιτική σημασία της επικύρωσης και στη νομική ισχύ του μνημονίου. «Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν παράγει έννομα διεθνή αποτελέσματα και δεν νομιμοποιεί τη συμφωνία», σημειώνει, χαρακτηρίζοντας το μνημόνιο παράνομο και ανυπόστατο. Η νομική επιχειρηματολογία κατά της συμφωνίας στηρίζεται, σύμφωνα με τον ίδιο, στο άρθρο 121 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, σύμφωνα με το οποίο τα νησιά διαθέτουν, υπό προϋποθέσεις, δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, καθώς και στην αρχή pacta tertiis nec nocent nec prosunt, δηλαδή ότι μια συνθήκη δεν δημιουργεί δικαιώματα ή υποχρεώσεις για τρίτα κράτη χωρίς τη συναίνεσή τους. Ο διεθνολόγος αμφισβητεί, επιπλέον, τη νομιμότητα της αρχικής συμφωνίας του 2019, με αναφορά στον τότε επικεφαλής της λιβυκής κυβέρνησης.

Και οι δύο αναλυτές συμφωνούν ότι η ελληνική πλευρά οφείλει να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας με τη Λιβύη: ο κ. Φίλης αναφέρεται τόσο στην ανατολική Λιβύη όσο και στην κυβέρνηση της Τρίπολης, ενώ ο κ. Δεσποτόπουλος υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα οφείλει να συνεχίσει να συνομιλεί τόσο με την Τρίπολη όσο και με τη Βεγγάζη.