ΑΟΖ: Τι εκτιμά η Αθήνα για το διπλωματικό φλερτ Τουρκίας-Αιγύπτου

Την εκτίμηση ότι το διπλωματικό φλερτ της Άγκυρας με το Κάιρο δεν πρόκειται να αποδώσει, παρά την προσπάθεια της Τουρκίας να δελεάσει την Αίγυπτο με την προσφορά μεγαλύτερης θαλάσσιας έκτασης, διατυπώνει διπλωματική πηγή, σχολιάζοντας τη νέα κινητικότητα της τουρκικής πλευράς για την οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα, πηγή με καλή γνώση των συζητήσεων Αθήνας και Καΐρου επισημαίνει ότι οι δεσμοί Ελλάδας και Αιγύπτου είναι «αδιάσπαστοι» και η στρατηγική σχέση που έχουν οικοδομήσει οι δύο χώρες δεν μπορεί να επηρεαστεί από τις τουρκικές προτάσεις. Η εκτίμηση αυτή στηρίζεται, σύμφωνα με την ίδια πηγή, τόσο στο βάθος της διμερούς συνεργασίας όσο και στην κοινή αντίληψη Αθήνας και Καΐρου για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις, η οποία αποτυπώθηκε εκ νέου στην πρόσφατη κοινή δήλωση έξι πλευρών στον ΟΗΕ κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Η Αθήνα παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή τις κινήσεις της Άγκυρας, καθώς η Τουρκία επιχειρεί να αξιοποιήσει τη βελτίωση των σχέσεών της με την Αίγυπτο για να επαναφέρει στο τραπέζι μια συμφωνία οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών, προσφέροντας ως δέλεαρ μεγαλύτερη θαλάσσια έκταση από εκείνη που, σύμφωνα με τους τουρκικούς ισχυρισμούς, θα μπορούσε να εξασφαλίσει το Κάιρο μέσω αντίστοιχης συμφωνίας με την Ελλάδα.

Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι μια συμφωνία με την Άγκυρα θα μπορούσε να εξασφαλίσει στην Αίγυπτο περισσότερα από 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα επιπλέον θαλάσσιας δικαιοδοσίας. Ο ισχυρισμός αυτός έχει διατυπωθεί από τον Τούρκο υπουργό Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ και επανέφεραν πρόσφατα πηγές του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, διαμηνύοντας ότι η Τουρκία παραμένει έτοιμη να υπογράψει σχετική συμφωνία με την Αίγυπτο.

Στο ίδιο κλίμα ιδιαίτερης σημασίας αποκτά η πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Αιγύπτιο ομόλογό του Μπαντρ Αμπντελάτι, σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία και ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν βρίσκεται σε επικοινωνία με την αιγυπτιακή πλευρά.

Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του υπουργείου Εξωτερικών, η συζήτηση επικεντρώθηκε στη στρατηγική εταιρική σχέση Ελλάδας και Αιγύπτου, επιβεβαιώνοντας τους ισχυρούς και διαχρονικούς δεσμούς μεταξύ των δύο χωρών. Οι δύο υπουργοί συζήτησαν επίσης τις περιφερειακές εξελίξεις, ζητήματα ασφάλειας και σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και θέματα που αφορούν τη λειτουργία του ΟΗΕ, στο πλαίσιο της ελληνικής προεδρίας του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η επικοινωνία πραγματοποιήθηκε στον απόηχο της κοινής παρέμβασης των έξι στον ΟΗΕ κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου, αλλά και της συμφωνίας που έχουν ήδη επιτύχει Αθήνα και Κάιρο για την έναρξη διαβουλεύσεων με αντικείμενο την επέκταση της μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020. Για την ελληνική διπλωματία, η συγκεκριμένη διαδικασία έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η επέκταση της οριοθέτησης θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω τα περιθώρια αμφισβήτησης των ελληνικών θαλασσίων δικαιωμάτων και να αποτελέσει ουσιαστικό αντίβαρο στις τουρκικές επιδιώξεις.

Στην ελληνική διπλωματία επικρατεί η εκτίμηση ότι η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών σε αντικείμενο διαπραγμάτευσης με όρους ανταλλάγματος, παρακάμπτοντας τις προβλέψεις του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και κυρίως την επήρεια των ελληνικών νησιών. Ωστόσο, στην Αθήνα δεν θεωρούν ότι η βελτίωση των τουρκοαιγυπτιακών σχέσεων μπορεί αυτομάτως να οδηγήσει σε ανατροπή των συμφωνηθέντων μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου.

Το ερώτημα για την ελληνική διπλωματία δεν είναι εάν το Κάιρο επιθυμεί καλές σχέσεις με την Άγκυρα, κάτι που θεωρείται δεδομένο, αλλά μέχρι ποιο σημείο θα ήταν διατεθειμένο να προχωρήσει αυτή την προσέγγιση εάν οι τουρκικές επιδιώξεις έρχονταν σε αντίθεση με τις υφιστάμενες συμφωνίες του με την Ελλάδα. Η Αίγυπτος έχει κάθε λόγο να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με την Τουρκία, τόσο για οικονομικούς όσο και για γεωπολιτικούς λόγους, ιδιαίτερα όσον αφορά τις εξελίξεις στη Λιβύη, ενώ μια ενδεχόμενη αναθεώρηση της στάσης της στο ζήτημα των θαλασσίων ζωνών θα έθετε υπό αμφισβήτηση μια συμφωνία που η ίδια έχει υπογράψει και υπερασπιστεί διεθνώς.

Μετά τη συνάντησή του με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στη Νέα Υόρκη, ο Γιώργος Γεραπετρίτης έστειλε σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα, απορρίπτοντας τη λογική των ανταλλαγμάτων στις θαλάσσιες οριοθετήσεις. «Καταρχάς, θα ήθελα να επισημάνω την πολύ ισχυρή, στρατηγική, αδελφική σχέση την οποία έχουμε με την Αίγυπτο, η οποία εξελίσσεται σε όλα τα πεδία», ανέφερε χαρακτηριστικά, απαντώντας σε ερώτηση για τις τουρκικές κινήσεις προς την Αίγυπτο.

Ο υπουργός Εξωτερικών στάθηκε στην παρουσία του Αιγύπτιου μόνιμου αντιπροσώπου στον ΟΗΕ στο πλευρό του κατά την ανακοίνωση της κοινής δήλωσης έξι πλευρών για το τουρκολιβυκό μνημόνιο και, απαντώντας ουσιαστικά στην τουρκική πρόταση για μεγαλύτερη θαλάσσια έκταση, υπογράμμισε: «Πρέπει να καταλάβουμε όλοι ότι οι θαλάσσιες ζώνες δεν είναι ένα πεδίο πλειστηριασμού. Είναι ένα πεδίο στο οποίο θα πρέπει το Διεθνές Δίκαιο να επιβάλλεται».

Είχε προηγηθεί, στη δήλωσή του μετά τη συνάντηση με τον Αντόνιο Γκουτέρες, η διαβεβαίωση ότι «η Ελλάδα δεν πρόκειται να ανεχθεί οποιαδήποτε παρανομία σε ό,τι αφορά τις θαλάσσιες ζώνες», με τον υπουργό Εξωτερικών να ξεκαθαρίζει ότι η προσήλωση στον διάλογο δεν συνεπάγεται ανοχή σε επιθετικές ενέργειες αντίθετες προς το Διεθνές Δίκαιο.

Η τουρκική κινητικότητα προς το Κάιρο δεν εξελίσσεται ανεξάρτητα από όσα συμβαίνουν στη Λιβύη. Η πρόσφατη έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, που εδρεύει στην ανατολική Λιβύη, έχει ενισχύσει τις προσπάθειες της Άγκυρας να αποκτήσει μεγαλύτερο διπλωματικό έρεισμα στην περιοχή. Παράλληλα, η Τουρκία διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με την πλευρά του στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ, επιχειρώντας να ενισχύσει την επιρροή της και στην ανατολική Λιβύη, πέρα από τις σχέσεις που διατηρεί με την κυβέρνηση της Τρίπολης.

Η Αθήνα διαβάζει αυτές τις κινήσεις ως τμήματα της ίδιας προσπάθειας: η Άγκυρα επιδιώκει να αξιοποιήσει τις σχέσεις της με διαφορετικά κέντρα ισχύος στη Βόρεια Αφρική, ώστε να ενισχύσει τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο. Απέναντι σε αυτή την κινητικότητα, η ελληνική διπλωματία επενδύει στην κοινή στάση με την Αίγυπτο, η οποία αποτυπώθηκε στη δήλωση που εκδόθηκε στη Νέα Υόρκη εκ μέρους της Ελλάδας, της Αιγύπτου, της Κύπρου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Μπαχρέιν και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την οποία απορρίφθηκε η νομιμότητα του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Η συμμετοχή του Καΐρου στη συγκεκριμένη πρωτοβουλία έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς καταδεικνύει ότι, παρά την εξομάλυνση των σχέσεών της με την Τουρκία, η Αίγυπτος παραμένει σταθερή στην αντίθεσή της προς το τουρκολιβυκό μνημόνιο, διατηρώντας αμετάβλητη τη στάση της απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.