Έκθεση Copernicus: Το 34% του πλανήτη εκτέθηκε σε επικίνδυνο όζον

Πάνω από το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού —ποσοστό 34%— εκτέθηκε το 2026 σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα μόλυνσης από όζον στην επιφάνεια της Γης, σύμφωνα με έκθεση της ευρωπαϊκής υπηρεσίας Copernicus που δόθηκε στη δημοσιότητα στις 30 Σεπτεμβρίου 2026.

Σύμφωνα με την ανάλυση της υπηρεσίας παρακολούθησης της ατμόσφαιρας της ΕΕ (CAMS), τις πρώτες θέσεις στη «μαύρη λίστα» καταλαμβάνει η Ασία, όπου το 53% του πληθυσμού εκτέθηκε σε «εξαιρετικά υψηλά» επίπεδα ρύπανσης τους πρώτους οκτώ μήνες του έτους. Στη Βόρεια Αμερική τα δύο τρίτα των κατοίκων εκτέθηκαν σε ποιότητα αέρα «κακή» έως «πολύ κακή», ενώ στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό έφτασε το 45%.

Τα ποσοστά σε παγκόσμια κλίμακα

Σε παγκόσμιο επίπεδο, πάνω από το 34% του πληθυσμού βρέθηκε σε συνθήκες «εξαιρετικά κακής» ποιότητας αέρα και το 17% σε «πολύ κακή». Αντίθετα, μόνο το 5% του πληθυσμού του πλανήτη εκτέθηκε σε «καλά» επίπεδα και το 15% σε «αποδεκτά».

Η Copernicus αποδίδει την επιδείνωση σε αλλεπάλληλα κύματα καύσωνα, γιγαντιαίες δασικές πυρκαγιές και εκλύσεις αερίων από ανθρώπινες δραστηριότητες. Κύματα ζέστης-ρεκόρ και πυρκαγιές σάρωσαν την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, με τη ρύπανση να εξαπλώνεται πέρα από τις περιοχές σχηματισμού της.

Ο όζον στην επιφάνεια της Γης σχηματίζεται όταν οξείδια αζώτου (NOx) —που εκλύονται από την οδική και τη θαλάσσια κίνηση, τη βιομηχανία και τις πυρκαγιές— και πτητικές οργανικές ενώσεις, που προέρχονται από τη βιομηχανία και την καύση ορυκτών καυσίμων, αντιδρούν χημικά υπό την επίδραση της υπεριώδους ακτινοβολίας. Η μεθοδολογία της έκθεσης βασίζεται σε δορυφορικές και εδαφικές παρατηρήσεις, σε συνδυασμό με ατμοσφαιρικά μοντέλα.

Σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία

Το όζον διεισδύει βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα, προκαλώντας βήχα, κάψιμο στα μάτια και διακοπή της αναπνοής, ενώ επιδεινώνει το άσθμα και τις αναπνευστικές νόσους.

Το στέλεχος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) Ίαν Μάρναν (Ian Marner) επισήμανε ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελεί «από τους πιο σημαντικούς περιβαλλοντικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία», με περίπου 180.000 πρόωρους θανάτους ετησίως, εκ των οποίων οι 60.000 αποδίδονται στο όζον.

Η διευθύντρια της CAMS Λοράν Ρουίγ (Laure Rouïl) υπογράμμισε ότι «η μόλυνση του αέρα δεν σταματά στα σύνορα», διανύει «χιλιάδες χιλιόμετρα», περνά «ηπείρους και ωκεανούς» και «επιδεινώνει την ποιότητα του αέρα πολύ μακριά από την πηγή της».

Σύμφωνα με την Copernicus, παρά τις «σημαντικές βελτιώσεις» των τελευταίων δεκαετιών —ιδίως στην Ευρώπη, χάρη στην οδηγία της ΕΕ για τον ατμοσφαιρικό αέρα— το όζον παραμένει «ιδιαίτερα περίπλοκη παγκόσμια πρόκληση» και «μεγάλος περιβαλλοντικός κίνδυνος» για την υγεία και τα οικοσυστήματα. Η έκθεση τεκμηριώνει, επιπλέον, τη στενή σχέση της κλιματικής αλλαγής με την ατμοσφαιρική ρύπανση.