Ο Γεραπετρίτης στον ΟΗΕ: Άκυρο και παράνομο το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Άκυρο και παράνομο χαρακτηρίζεται το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 σε κοινή δήλωση που αναγνώστηκε στον ΟΗΕ από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, εξ ονόματος της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου, του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ανάγνωση της δήλωσης έγινε τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου στη Νέα Υόρκη και, σύμφωνα με τη πιο συγκεκριμένη περιγραφή, έξω από την αίθουσα του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Το περιεχόμενο της κοινής δήλωσης

Στη δήλωση επισημαίνεται ότι η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το «Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο» του 2019 εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την ειρήνη, την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην περιοχή. Αναδεικνύει, επίσης, σύμφωνα με το κείμενο, μια ευρύτερη πρόκληση για τη διεθνή έννομη τάξη: την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι αυθαίρετες διμερείς συμφωνίες δεν υπονομεύουν τους καθιερωμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου ούτε θίγουν τα δικαιώματα τρίτων κρατών.

Το Διεθνές Δίκαιο και, ιδίως, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), καθώς και το εθιμικό διεθνές δίκαιο, αποτελούν, όπως τονίζεται, το νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Οι κανόνες αυτοί περιγράφονται ως θεμελιώδους σημασίας για τη διασφάλιση της προβλεψιμότητας, της ασφάλειας δικαίου και των ειρηνικών σχέσεων μεταξύ των κρατών.

Η αποδοχή διμερών συμφωνιών που παραβλέπουν τους εφαρμοστέους κανόνες και τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου θα δημιουργούσε, σύμφωνα με τη δήλωση, επικίνδυνο προηγούμενο, υπονομεύοντας τη διεθνή έννομη τάξη και τις αρχές στις οποίες εδράζεται η ειρηνική επίλυση των διαφορών.

Το μνημόνιο, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, αντιτίθεται στις θεμελιώδεις αυτές αρχές: παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα όλων των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών επί θαλάσσιων ζωνών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών βάσει της UNCLOS. Η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει αυτή τη νομική πραγματικότητα — το μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Η στάση της Ελλάδας και το λιβυκό πλαίσιο

Η κοινή δήλωση έρχεται μετά την επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Ανατολικής Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου. Οι υπογράφοντες εκφράζουν την προσηλωσή τους στην επανένωση των θεσμών της Λιβύης και στην προοπτική μιας ενωμένης και ευημερούσας Λιβύης, σημειώνοντας ότι μια σταθερή Λιβύη, που συμμετέχει ενεργά στην περιφερειακή συνεργασία, είναι απαραίτητη για την ειρήνη και την ασφάλεια σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Η πολιτική μετάβαση της Λιβύης και οι σχέσεις της με τις γειτονικές χώρες, σύμφωνα με το κείμενο, πρέπει να διέπονται από τον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και τις σχέσεις καλής γειτονίας.

Ως κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών, οι υπογράφοντες υπογραμμίζουν ότι έχουν υποστηρίξει με συνέπεια την ειρηνική επίλυση των διαφορών μέσω του διαλόγου και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Στο πνεύμα αυτό, η Ελλάδα έχει διεξαγάγει διμερείς συνομιλίες με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, με καλή πίστη και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, και εκφράζει την ετοιμότητά της να συνεχίσει τις προσπάθειες αυτές.

Ο Γεραπετρίτης ολοκλήρωσε την ανάγνωση τονίζοντας ότι ο σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την περιφερειακή σταθερότητα και τη διατήρηση μιας διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες. Στους υπογράφοντες περιλαμβάνονται τρία ευρωπαϊκά κράτη, δύο αραβικές χώρες και η Ευρωπαϊκή Ένωση —πέρα από το παραδοσιακό τρίγωνο Αθήνας–Λευκωσίας–Καΐρου.