Το HALC ζητά από τον Ρούμπιο παρέμβαση κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου

Το Ελληνοαμερικανικό Συμβούλιο Ηγεσίας (HALC) απέστειλε επιστολή στον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ζητώντας την παρέμβαση και τη δημόσια τοποθέτηση των ΗΠΑ κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019. Η επιστολή έρχεται μετά την έγκριση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Ανατολικής Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου και την απάντηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ σε ερώτηση της «Κ», με την οποία το αμερικανικό υπουργείο απέφυγε τοποθέτηση επί της νομιμότητας της συμφωνίας, κάνοντας γενική έκκληση για επίλυση μέσω διαπραγματεύσεων καλής πίστης.

Το HALC ζητά την εγκατάλειψη της πολιτικής «ίσων αποστάσεων» και υπογραμμίζει ότι «η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών θα πρέπει να είναι τουλάχιστον εξίσου σαφής με εκείνη της Ευρώπης», προειδοποιώντας ότι «εάν η Ουάσιγκτον αρνηθεί να αντιμετωπίσει τη νομική διάσταση…».

Τα τέσσερα αιτήματα προς την Ουάσιγκτον

Το HALC διατυπώνει τέσσερα συγκεκριμένα αιτήματα: πρώτον, δημόσια δήλωση ότι το μνημόνιο δεν δημιουργεί νομικά δικαιώματα ή υποχρεώσεις για τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας· δεύτερον, ρητή επιβεβαίωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων ζωνών των ελληνικών νησιών· τρίτον, σαφές μήνυμα ότι μονομερείς διεκδικήσεις δεν θα παρεμποδίσουν ερευνητικές δραστηριότητες αμερικανικών εταιρειών· και τέταρτον, συντονισμό κοινής θέσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους περιφερειακούς εταίρους.

Η επιστολή παραπέμπει στη θέση της ΕΕ, η οποία στις 21 Οκτωβρίου, με στήριξη και των 27 κρατών-μελών, επανέλαβε ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων, δεν συνάδει με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και είναι «άκυρο και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη». Αντίστοιχες θέσεις έχουν εκφράσει και η Αίγυπτος και το Ισραήλ.

Η σύνδεση με τα αμερικανικά ενεργειακά συμφέροντα

Το HALC συνδέει το ζήτημα με τα αμερικανικά ενεργειακά συμφέροντα στην περιοχή. Τον Φεβρουάριο η Chevron υπέγραψε, σε συνεργασία με τη HELLENiQ ENERGY, συμβάσεις για την έρευνα υδρογονανθράκων σε τέσσερις θαλάσσιες περιοχές, με ποσοστό 70% για την αμερικανική εταιρεία, μεταξύ των οποίων οι περιοχές «Νότια Κρήτη 1» και «Νότια Κρήτη 2». Η ExxonMobil διατηρεί παρουσία στην περιοχή «Νοτιοδυτικά της Κρήτης». Σύμφωνα με την επιστολή, τα αμερικανικά ενεργειακά συμφέροντα συνδέονται με την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και τη μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο.

«Οι αμερικανικές εταιρείες δεν μπορούν να δεσμεύσουν κεφάλαια σε έρευνες μεγάλου θαλάσσιου βάθους, όταν δύο κυβερνήσεις διεκδικούν το δικαίωμα να χαράξουν μια θαλάσσια οριογραμμή που αγνοεί την Κρήτη», αναφέρεται χαρακτηριστικά. Η Λιβύη έχει αμφισβητήσει επισήμως τις ελληνικές έρευνες νοτίως της Κρήτης, ενώ το τουρκικό υπουργείο Άμυνας έχει υποστηρίξει ότι οι δραστηριότητες παραβιάζουν το μνημόνιο και τις θαλάσσιες ζώνες που διεκδικεί η Λιβύη.

Η επιστολή αναφέρεται επίσης στη Ναυτική Εγκατάσταση Υποστήριξης της Σούδας στην Κρήτη, σημαντική στρατιωτική υποδομή των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο.

Κυπριακή επιστολή στον ΟΗΕ

Σε σχετική εξέλιξη, η Κυπριακή Δημοκρατία απέστειλε επιστολή στον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, μέσω της Μόνιμης Αντιπροσώπου της στον ΟΗΕ πρέσβη Μαρίας Μιχαήλ, εκφράζοντας «σοβαρές ανησυχίες» για τη χρονική στιγμή της απόφασης της Βουλής της Ανατολικής Λιβύης να εγκρίνει το μνημόνιο του 2019. Η Κύπρος ζητεί την κυκλοφορία της επιστολής ως εγγράφου του ΟΗΕ και του Συμβουλίου Ασφαλείας, τη δημοσίευσή της στον ιστότοπο της αρμόδιας Διεύθυνσης του ΟΗΕ και στο Δελτίο του Δικαίου της Θάλασσας.

Στην επιστολή, η Λευκωσία παραπέμπει σε προηγούμενες επικοινωνίες της με τον ΟΗΕ (20 Ιανουαρίου 2020, 24 Απριλίου 2020, 20 Ιουλίου 2020 και Ρηματική Διακοίνωση της 18ης Αυγούστου 2025) και υποστηρίζει ότι η Τουρκία εκμεταλλεύεται τις πολιτικές και θεσμικές συνθήκες στη Λιβύη για παράνομες θαλάσσιες διεκδικήσεις, επιδιώκοντας «να επιβάλει μια τεχνητή θαλάσσια πραγματικότητα». Το μνημόνιο, σύμφωνα με τη Λευκωσία, επιχειρεί οριοθέτηση μεταξύ δύο κρατών που «δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές», δημιουργώντας «ανύπαρκτο θαλάσσιο σύνορο», και παραβιάζει το άρθρο 121 παρ. 2 της UNCLOS, το οποίο ως εθιμικό διεθνές δίκαιο δεσμεύει και μη συμβαλλόμενα μέρη.

«Η ανεξαρτησία, η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα της Λιβύης δεν πρέπει να υποτάσσονται…», αναφέρεται στην κυπριακή επιστολή, η οποία χαρακτηρίζει το μνημόνιο «σοβαρή απειλή για την περιφερειακή ειρήνη, ασφάλεια και σταθερότητα» και κάνει λόγο για «σκόπιμη πολιτική κλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο».