Ε.Ε.: Πράσινο φως στην ενεργειακή ρήτρα διαφυγής μόνο για την Ελλάδα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε, αποκλειστικά για την Ελλάδα, το αίτημα επέκτασης της υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής, ώστε να καλύπτει και μέτρα ενεργειακής ανθεκτικότητας. Το ελληνικό αίτημα είχε υποβληθεί με επιστολή στις 6 Αυγούστου 2026 και η απόφαση ανοίγει τον δρόμο για επενδύσεις που αναμένεται να προσεγγίσουν το 1 δισ. ευρώ, με ορίζοντα υλοποίησης έως το 2028, παρέχοντας πρόσθετο περιθώριο έναντι του ευρωπαϊκού κανόνα αύξησης των δαπανών.

Οι σχετικές επενδύσεις θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους και θα εξαιρούνται από το όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών του ευρωπαϊκού πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης, το οποίο ανέρχεται έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028.

Όσον αφορά τον συγκεκριμένο περιορισμό των δαπανών, τα ποσά εξακολουθούν να προσμετρώνται στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος. Η χρηματοδότηση των παρεμβάσεων παραμένει υποχρέωση του εθνικού προϋπολογισμού, επομένως η αξιοποίηση της ρήτρας παρέχει ευελιξία στην υλοποίησή τους, χωρίς να εξαλείφει το δημοσιονομικό τους αποτύπωμα.

Με την έγκριση, στο πεδίο εφαρμογής της ρήτρας μπορούν πλέον να ενταχθούν συγκεκριμένες παρεμβάσεις που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος και επιταχύνουν τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα. Το εγκριθέν πλαίσιο επιτρέπει την προώθηση ενός πακέτου δράσεων στην αποθήκευση ενέργειας, στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και δημόσιων υποδομών, στη βιομηχανία και στις μεταφορές.

Η δήλωση Πιερρακάκη

Τον αποκλειστικό χαρακτήρα της έγκρισης για την Ελλάδα υπογράμμισε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, χαρακτηρίζοντας την απόφαση ιδιαίτερης πολιτικής και οικονομικής σημασίας. Ο υπουργός συνέδεσε την εξέλιξη με την αξιοπιστία της χώρας και τον ρόλο της στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών αποφάσεων.

«Η σημερινή απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την έγκριση της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής, που αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα, έχει ιδιαίτερη πολιτική και οικονομική σημασία. Επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα είναι μια ισχυρή και αξιόπιστη χώρα, που θέτει στόχους, τους πετυχαίνει και πρωταγωνιστεί στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών αποφάσεων», δήλωσε ο κ. Πιερρακάκης.

«Η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής μάς επιτρέπει να προχωρήσουμε σε κρίσιμες επενδύσεις που θα μειώσουν το κόστος της ενέργειας, θα ενισχύσουν την ενεργειακή μας αυτονομία και θα περιορίσουν την εξάρτησή μας από διεθνείς κρίσεις. Ταυτόχρονα, διατηρούμε τη δυνατότητα να στηρίζουμε τους πολίτες και τις επιχειρήσεις όποτε οι συνθήκες το απαιτούν», σημείωσε ο υπουργός και πρόεδρος του Eurogroup, καταλήγοντας: «Αυτή είναι η Ελλάδα που χτίζουμε. Με ισχυρή φωνή στην Ευρώπη, δυναμική οικονομία και μεγαλύτερη ασφάλεια για την κοινωνία».

Οι οκτώ δράσεις και τα κονδύλια

Οι οκτώ δράσεις που προγραμματίζεται να ενταχθούν στο πλαίσιο της ρήτρας έχουν συνολικό προϋπολογισμό 1,002 δισ. ευρώ, με ορίζοντα έως το 2028. Στην αποθήκευση ενέργειας προβλέπεται νέο πρόγραμμα επιχορήγησης μπαταριών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ύψους 200 εκατ. ευρώ, που αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες επιμέρους παρεμβάσεις του σχεδιασμού.

Στις δράσεις που αφορούν άμεσα τους πολίτες περιλαμβάνεται νέο πανελλαδικό πρόγραμμα για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, προϋπολογισμού 200 εκατ. ευρώ, που αφορά 100.000 δικαιούχους. Παράλληλα, προγραμματίζεται νέο έργο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, ύψους 50 εκατ. ευρώ, για 10.000 δικαιούχους στη Δυτική Μακεδονία και στη Μεγαλόπολη. Η παρέμβαση θα καλύπτει αντλίες θερμότητας, ηλιακούς θερμοσίφωνες και φωτοβολταϊκά στη στέγη με μπαταρία.

Σημαντικά κονδύλια προβλέπονται επίσης για τη μείωση των ενεργειακών αναγκών δημόσιων κτιρίων και εκπαιδευτικών υποδομών. Μέσω του προγράμματος «ΗΛΕΚΤΡΑ» προγραμματίζεται η ενεργειακή αναβάθμιση 109 παλαιών κτιρίων του Δημοσίου και πανεπιστημίων, με προϋπολογισμό 117 εκατ. ευρώ. Επιπλέον, το πρόγραμμα «ΦΟΙΒΟΣ – ΑΘΗΝΑ», ύψους 45 εκατ. ευρώ, αφορά την ενεργειακή αναβάθμιση 246 σχολείων και δομών, που περιλαμβάνουν δημοτικά, νηπιαγωγεία και βρεφονηπιακούς σταθμούς.

Το μεγαλύτερο επιμέρους κονδύλι του πακέτου, ύψους 320 εκατ. ευρώ, αφορά σιδηροδρομικά έργα ενίσχυσης της ασφάλειας και επεκτάσεων. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται ακόμη 50 εκατ. ευρώ για δράση δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα στη βιομηχανία και 20 εκατ. ευρώ για σταθμούς φόρτισης λεωφορείων.

Σύμφωνα με πληροφορίες του υπουργείου, για τις δύο δράσεις που αφορούν άμεσα τα νοικοκυριά —το πανελλαδικό πρόγραμμα αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων και το έργο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης— δεν έχουν προσδιοριστεί ακόμη οι ημερομηνίες έναρξης των αιτήσεων, τα κριτήρια συμμετοχής και τα ποσοστά επιδότησης.

Η αποκλειστική έγκριση για την Ελλάδα δημιουργεί χώρο για τις συγκεκριμένες επενδύσεις εντός των ευρωπαϊκών κανόνων, με το ενεργειακό σκέλος της ρήτρας διαφυγής να λειτουργεί ως εργαλείο στήριξης τόσο της μετάβασης από τα ορυκτά καύσιμα όσο και της δυνατότητας της χώρας να ανταποκρίνεται σε διεθνείς ενεργειακές κρίσεις, διατηρώντας παράλληλα τη δημοσιονομική της εμβέλεια.