Τρία χρόνια από την 7η Οκτωβρίου: μνήμες και εκλογές στο Ισραήλ

Τρία χρόνια συμπληρώνονται την Τρίτη από την επίθεση της Χαμάς της 7ης Οκτωβρίου 2023, την πιο πολύνεκρη ημέρα για το Ισραήλ από την ίδρυσή του. Η επέτειος σηματοδοτείται με μνημοσυνές τελετές σε όλη τη χώρα, λίγες εβδομάδες πριν από τις κρίσιμες βουλευτικές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, στις οποίες η απόδοση ευθυνών για την αιφνιδιαστική επίθεση βρίσκεται στο επίκεντρο της προεκλογικής μάχης.

Την αυγή της 7ης Οκτωβρίου 2023, τρομοκράτες της Χαμάς παραβίασαν τα σύνορα της Γάζας, επιτέθηκαν σε κοινότητες και οικισμούς του νότιου Ισραήλ καθώς και στο μουσικό φεστιβάλ Nova, δολοφόνησαν περίπου 1.200 ανθρώπους και απήγαγαν 251 ομήρους — όλα μέσα σε λίγες ώρες. Σύμφωνα με μαρτυρίες που αναπαράγονταν στα μέσα, οι δράστες δολοφόνησαν οικογένειες στα σπίτια τους, ενώ πραγματοποίησαν βιασμούς, πυρπολήσεις και αρπαγές. Στη μνήμη των θυμάτων τηρήθηκε λεπτό σιγής σε τοποθεσίες του νότιου Ισραήλ, μεταξύ των οποίων στον χώρο του φεστιβάλ Nova στο Ρέιμ, όπου επιζήσαντες και οικογένειες συγκεντρώθηκαν γύρω στις 6:28-6:29 π.μ., την ώρα κατά την οποία είχε ξεκινήσει η επίθεση τρία χρόνια νωρίτερα.

Το ζήτημα των ευθυνών

Τρία χρόνια μετά, τα ερωτήματα για την αποτυχία πρόληψης της επίθεσης παραμένουν ανοιχτά. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Haaretz πριν από περίπου έναν μήνα, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων Μοχάμεντ μπιν Ζάγεντ ενημέρωσε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου την τελευταία εβδομάδα του Σεπτεμβρίου 2023 ότι η Χαμάς ετοιμαζόταν για μεγάλη επιχείρηση. Ο Νετανιάχου αποκάλεσε την πληροφορία αυτή «ψέματα», σύμφωνα με όσα αναφέρει η ισραηλινή εφημερίδα.

Ο ίδιος ο πρωθυπουργός μετακυλίει τις ευθύνες σε αρχηγούς των σωμάτων ασφαλείας, επισημαίνοντας τα επιτεύγματα στο πεδίο. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το Μοσάντ, η Σιν Μπετ και ο Νετανιάχου αλληλοκατηγορούνται, ενώ ο πρωθυπουργός έχει ισχυριστεί ότι ανώτατα στελέχη των IDF και αξιωματούχοι της Σιν Μπετ επέλεξαν σκόπιμα να μην τον ξυπνήσουν το πρωί της 7ης Οκτωβρίου, επειδή —όπως υποστήριξε— «γνώριζαν ότι, ως πρωθυπουργός του Ισραήλ, θα είχα δώσει αμέσως εντολή να τεθεί ολόκληρος ο στρατός σε κατάσταση ετοιμότητας». Ο ισχυρισμός αυτός δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.

Η αντιπολίτευση καταλογίζει στην κυβέρνηση ότι απέτυχε να αναλάβει την ευθύνη της και αρνείται τη σύσταση ανεξάρτητης κρατικής εξεταστικής επιτροπής, που αξιώνουν επιζήσαντες, συγγενείς των θυμάτων και η αντιπολίτευση. Ο Νετανιάχου προωθεί αντίθετα τη σύσταση ελεγχόμενης εξεταστικής επιτροπής στη Βουλή. Σε προεκλογική του ομιλία, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός αναφέρθηκε στην «ισχυρότερη χώρα στη Μέση Ανατολή», λέγοντας χαρακτηριστικά: «Κοιτάξτε τι σας έχουμε κάνει σε επτά μέτωπα στον Πόλεμο της Αναγέννησης».

Εκλογές με φόντο την 7η Οκτωβρίου

Οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου για την Κνεσέτ θεωρούνται κρίσιμες, με κεντρικό διακύβευμα την 7η Οκτωβρίου και την πολιτική επιβίωση του Νετανιάχου, ο οποίος βρίσκεται στην εξουσία από την ημέρα της επίθεσης. Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Δημοκρατίας του Ισραήλ (IDI), το 62% των Ισραηλινών δηλώνει ότι η 7η Οκτωβρίου θα παίξει πολύ ή αρκετά σημαντικό ρόλο στην ψήφο του, με τη βαρύτητα μεταξύ των Εβραίων να είναι διπλάσια σε σχέση με την αραβική μειονότητα. Μεταξύ των Εβραίων, κορυφαίο ζήτημα είναι η θέση ενός κόμματος για την εξωτερική πολιτική και την ασφάλεια, ενώ μεταξύ των Αράβων το σημαντικότερο ζήτημα είναι η εγκληματικότητα στην αραβική κοινωνία.

Η ίδια έρευνα, που διεξήχθη από τις 31 Αυγούστου έως τις 3 Σεπτεμβρίου σε 605 Εβραίους και 150 Άραβες με περιθώριο σφάλματος 3,57%, καταγράφει πτώση της αισιοδοξίας: για το δημοκρατικό πολίτευμα από 40% σε 36%, για την εθνική ασφάλεια από 37% σε 34%, για την οικονομία από 29% σε 27% και για την κοινωνική συνοχή από 21% σε 19%. Το ποσοστό των αισιόδοξων στο εβραϊκό δείγμα είναι μεγαλύτερο από αυτό στο αραβικό, ωστόσο και στις δύο περιπτώσεις παραμένει κάτω από το 40%.

Δημοσκόπηση του Channel 12 που δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα δείχνει το μπλοκ του Νετανιάχου στις 49 έδρες και την αντιπολίτευση στις 67. Από τις 67 έδρες της αντιπολίτευσης, ωστόσο, 8 ανήκουν στην Κοινή Λίστα και 5 στο Ράαμ, κόμματα με τα οποία οι αντίπαλοι του Νετανιάχου Γκάντι Άιζενκοτ και Ναφτάλι Μπένετ έχουν δεσμευτεί να μην σχηματίσουν κυβέρνηση συνασπισμού, ενώ 4 έδρες των Εφέδρων δίνουν στον σχηματισμό κυβέρνησης ρυθμιστικό ρόλο.

Ο πόλεμος που δεν τελείωσε

Ο πόλεμος που ξεκίνησε εκείνο το πρωινό δεν έχει λήξει. Η Χαμάς δεν έχει αφοπλιστεί πλήρως, το μέλλον της διακυβέρνησης της Γάζας παραμένει αβέβαιο, ενώ τα ερωτήματα για το τί θα αποτρέψει μια νέα 7η Οκτωβρίου παραμένουν αναπάντητα. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Χαμάς, οι νεκροί Παλαιστίνιοι υπερβαίνουν τις 75.000, αριθμό που ο ισραηλινός στρατός θεωρεί «γενικά ακριβή», με αναλογία περίπου δύο έως τριών αμάχων ανά μαχητή. Άλλες καταγραφές αναφέρουν πάνω από 70.000 ταυτοποιημένους νεκρούς, εκ των οποίων 21.000 ανήλικα παιδιά, σύμφωνα με την UNRWA, η οποία αναφέρει επίσης ότι τα δύο τρίτα των κτιρίων στη Γάζα έχουν καταστραφεί, ενώ καταγράφει πείνα, αρρώστιες και καθημερινούς βομβαρδισμούς.

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα (MSF) καταγγέλλουν ότι «ο χώρος στον οποίο μπορούν να ζήσουν οι άνθρωποι εξαφανίζεται», κάνοντας λόγο για σκόπιμο αποκλεισμό βασικών προμηθειών και καταστροφή των υπηρεσιών υγείας και των ζωτικών υποδομών. Σύμφωνα με αναφορές, ισραηλινές δυνάμεις ελέγχουν περίπου το 65% του εδάφους της Γάζας, ενώ η λεγόμενη «Κίτρινη Γραμμή» μετακινείται δυτικά.

Το έκτακτο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας που συγκάλεσε ο Νετανιάχου προειδοποίησε για πιθανές επιθέσεις «της Χαμάς και άλλων τρομοκρατικών οργανώσεων που καθοδηγούνται από το Ιράν», καθώς και για διαδηλώσεις και επεισόδια εναντίον Ισραηλινών και Εβραίων παγκοσμίως. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, «επειδή η Χαμάς είναι τόσο αδύναμη θα προσπαθήσει να μας προκαλέσει πριν τις εκλογές». Το κυβερνητικό αφήγημα υποστηρίζει ότι η Χαμάς στρατολογεί δεκάδες χιλιάδες νέους μαχητές και μεταφέρει όπλα στη Γάζα σχεδιάζοντας νέες επιχειρήσεις — ισχυρισμός που δεν είναι επαληθεύσιμος από τις διαθέσιμες πηγές.

Παράλληλα, ισραηλινές επιχειρήσεις συνεχίζονται στη Δυτική Όχθη, στον Νότιο Λίβανο, στη νότια Συρία, στο Ιράν και στην Υεμένη, ενώ τα συνοριακά περάσματα με την Αίγυπτο παραμένουν υπό κατοχή. Η επέτειος βρίσκει τη χώρα μεταξύ πένθους και οργής, εν μέσω ενός πολυμέτωπου πολέμου που δεν έχει λήξει, λίγες εβδομάδες πριν οι πολίτες κληθούν στις κάλπες στις 27 Οκτωβρίου.