Το ευρώ σε χαμηλά 17 μηνών λόγω ανησυχιών για το γαλλικό χρέος

Το ευρώ υποχώρησε τη Δευτέρα στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 17 μηνών έναντι του δολαρίου, στις περίπου 1,1160 δολάρια, κάτω από το ψυχολογικό όριο του 1,12 και στο χαμηλότερο σημείο από τον Μάιο του 2025, εν μέσω κλιμακούμενων ανησυχιών για τη δημοσιονομική κατάσταση της Γαλλίας και φόβων για μετάδοση της κρίσης σε άλλες χώρες της Ευρωζώνης.

Η πτώση του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος συνδέεται άμεσα με τη διεύρυνση της διαφοράς απόδοσης (spread) μεταξύ γαλλικών και γερμανικών δεκαετών ομολόγων, η οποία βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο από την εποχή της κρίσης χρέους της Ευρωζώνης το 2010-2012. Οι επενδυτές, αποφεύγοντας τον κίνδυνο, ρευστοποιούν μαζικά γαλλικά ομόλογα και στρέφονται στα γερμανικά, τα οποία θεωρούνται ασφαλές καταφύγιο.

Το γαλλικό χρέος στο επίκεντρο

Η κύρια αιτία της αναστάτωσης στις αγορές είναι οι ανησυχίες για το γαλλικό δημόσιο χρέος, το οποίο έχει φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ. Η μειοψηφική κυβέρνηση του πρωθυπουργού Σεμπαστιάν Λεκορνί (Sébastien Lecornu) ανακοίνωσε τον περασμένο μήνα σχέδιο εξοικονόμησης ύψους 54 δισ. ευρώ, με στόχο τη μείωση του ελλείμματος από 5,5% του ΑΕΠ φέτος σε 5% το επόμενο έτος. Χωρίς τα μέτρα, το έλλειμμα εκτιμάται ότι θα ανέλθει στο 6,5% του ΑΕΠ. Οι περικοπές αφορούν τις συνταξιοδοτικές δαπάνες και τη χρηματοδότηση των υπουργείων και των κρατικών υπηρεσιών, με εξαίρεση την άμυνα.

Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι το γαλλικό κοινοβούλιο είναι βαθιά διχασμένο και η ψήφιση του προϋπολογισμού δυσκολεύεται. Σύμφωνα με το Reuters, η κυβέρνηση επιδιώκει να θεσπίσει έναν μη δημοφιλή προϋπολογισμό για το 2027, με στόχο τη μείωση του ελλείμματος και τον περιορισμό του χρέους, εγχείρημα ιδιαίτερα δύσκολο καθώς οι πολιτικές παρατάξεις λαμβάνουν θέσεις μάχης ενόψει των προεδρικών εκλογών. Παράλληλα, με την κεντρώα κυβέρνηση του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν υπό πίεση, στη χώρα καταγράφονται απεργίες και διαδηλώσεις, με την κοινωνική αναταραχή να εντείνεται.

Η πολιτική αβεβαιότητα βαθαίνει ενόψει των γαλλικών προεδρικών εκλογών του επόμενου έτους. Η ηγέτιδα της ακροδεξιάς Εθνικής Συσπείρωσης Μαρίν Λε Πεν (Marine Le Pen) προηγείται στις δημοσκοπήσεις και έχει προτείνει την κατοχύρωση ενός «χρυσού κανόνα» στο Σύνταγμα για τον περιορισμό του ελλείμματος και των δαπανών, καθώς και τη μείωση της φορολογίας. Από την πλευρά της Αριστεράς, ο υποψήφιος για την προεδρία Ζαν-Λικ Μελανσόν (Jean-Luc Mélenchon) έχει προτείνει η κεντρική τράπεζα να διαγράψει περίπου το 18% του γαλλικού χρέους που κατέχει. «Η πολιτική παράλυση είναι η αιτία», σχολίασε χαρακτηριστικά ο καθηγητής Οικονομικών του Πανεπιστημίου της Λωζάνης Τζανλούκα Μπενίνιο (Gianluca Benigno). Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Νομικής του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια Μίτου Γκουλάτι (Mitu Gulati), ο οποίος συνέβαλε στην κατάρτιση του σχεδίου αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους το 2012, οι δυσμενείς οικονομικές συνθήκες γεννούν ακραίες ιδέες.

Αβεβαιότητα σε όλη την Ευρωζώνη και φόβοι μετάδοσης

Η ανησυχία των αγορών δεν περιορίζεται στη Γαλλία. Τη Δευτέρα, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ προκήρυξε πρόωρες εκλογές, προσθέτοντας ένα ακόμη στοιχείο αβεβαιότητας. «Η Ευρώπη βρίσκεται στο προσκήνιο στην αρχή της εβδομάδας, καθώς δημοσιονομικές και πολιτικές ανησυχίες πλήττουν το μπλοκ», δήλωσε η διευθύντρια έρευνας της XTB Κάθλιν Μπρουκς (Kathleen Brooks), χαρακτηρίζοντας τη Γαλλία επίκεντρο των ανησυχιών. Στη Γερμανία, το κόμμα του Καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς (Friedrich Merz) υπέστη τον περασμένο μήνα τη χειρότερη ήττα του σε περιφερειακές εκλογές στη μεταπολεμική ιστορία της χώρας, ενώ στην Ιταλία εκλογές αναμένονται επίσης το επόμενο έτος.

Οι φόβοι μετάδοσης της κρίσης είναι έντονοι. «Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων στη Γαλλία ξεφεύγουν από κάθε έλεγχο. Η μετάδοση της κρίσης στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες με υψηλό χρέος εξελίσσεται ραγδαία», έγραψε ο Γερμανο-βρετανός οικονομολόγος Robin Brooks του ινστιτούτου Brookings. Το χάσμα μεταξύ ιταλικών και γερμανικών ομολόγων άγγιξε τις 130 μονάδες βάσης, με τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία αύξηση από την εποχή της πανδημίας COVID-19, ενώ το γαλλικό-γερμανικό spread κατέγραψε τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία άνοδο εδώ και δεκαετίες. Η απόδοση των γαλλικών δεκαετών ομολόγων έφτασε την περασμένη εβδομάδα στο υψηλότερο επίπεδο από το 2002, πριν υποχωρήσει την Παρασκευή. Η διεύρυνση οφείλεται στον «υψηλότερο κίνδυνο αθέτησης πληρωμών του γαλλικού δημοσίου», όπως έγραψε ο Αμερικανός οικονομολόγος Thierry Wizman σε άρθρο του με τίτλο «Είναι τελειωμένη η Γαλλία;».

Το γερμανικό ομόλογο αναφοράς υποχώρησε την περασμένη εβδομάδα κατά σχεδόν 17 μονάδες βάσης, με τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία πτώση από το 2024, ενώ το επενδυτικό ίδρυμα Evercore προειδοποιεί ότι «τα πρώτα σημάδια μετάδοσης της κρίσης, ιδίως προς την Ιταλία, προκαλούν ανησυχία καθώς υποδηλώνουν μια ευρύτερη αστάθεια». Σημειώνεται ότι, σε αντίθεση με την κρίση της δεκαετίας του 2010, όταν οι επενδυτές κατέφευγαν μαζικά στα αμερικανικά ομόλογα, ο ρόλος των ΗΠΑ ως «ασφαλούς καταφυγίου» είναι πλέον λιγότερο βέβαιος: η απόδοση των αμερικανικών δεκαετών είναι επί του παρόντος υψηλότερη από των γαλλικών.

Το δίλημμα της ΕΚΤ και οι εκτιμήσεις των αναλυτών

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: να καταπολεμήσει τον πληθωρισμό ή να κατευνάσει τις αγορές ομολόγων. Ο πόλεμος στο Ιράν επιδεινώνει την κατάσταση, καθώς αυξάνει το ενεργειακό κόστος, τροφοδοτεί τον πληθωρισμό και επιβραδύνει την ανάπτυξη. Στο πλαίσιο αυτό, συζητείται πιθανή παρέμβαση της ΕΚΤ, με αναφορές και στο Μέσο Προστασίας της Μετάδοσης (TPI), το οποίο επιτρέπει στην τράπεζα να αγοράζει απεριόριστο αριθμό ομολόγων χώρας που αντιμετωπίζει «αδικαιολόγητη και άτακτη» σύσφιξη χρηματοδοτικών συνθηκών. Παράλληλα, η επιχειρηματική δραστηριότητα στην Ευρωζώνη σημείωσε τον Σεπτέμβριο τον ταχύτερο ρυθμό των τελευταίων σχεδόν 3,5 ετών, σύμφωνα με τη S&P Global, αν και η ανάπτυξη παραμένει ασθενής.

Ο Κιτ Ζυκ (Kit Juckes), επικεφαλής στρατηγικής συναλλάγματος της Societe Generale, εκτίμησε ότι οι παράγοντες που συγκρατούσαν την ισοτιμία πάνω από κρίσιμα επίπεδα το καλοκαίρι —οι εκτιμήσεις περί βραχύβιου ενεργειακού σοκ και αμερικανικής βούλησης για εξασθένηση του δολαρίου— έχουν πλέον εκλείψει. Ο Ρομπέρτο Μιάλιχ (Roberto Mialich) της UniCredit δεν αποκλείει περαιτέρω υποχώρηση του ευρώ προς τα 1,10 δολάρια. Στην ίδια κατεύθυνση, οι αναλυτές της BofA υπολόγισαν ότι κάθε διεύρυνση 10 μονάδων βάσης του γαλλικού spread συνδέεται με πτώση 0,4% της ισοτιμίας ευρώ/δολαρίου. Οι αναλυτές της Goldman Sachs σημείωσαν ότι «τα spreads δεν έχουν σημασία για το νόμισμα, μέχρι τη στιγμή που γίνονται ο μοναδικός παράγοντας που μετράει», ενώ ο επικεφαλής παγκόσμιας στρατηγικής συναλλάγματος της Amundi Αντρέας Κένιγκ (Andreas Koenig) υπογράμμισε ότι πρέπει να ανατρέξει κανείς αρκετά πίσω στον χρόνο για να βρει την τελευταία φορά που ειδήσεις από την Ευρώπη προκάλεσαν τέτοια μεταβολή στην ισοτιμία, διατηρώντας θέση υπερεπένδυσης στο δολάριο.

Το ευρώ έχει χάσει περίπου 1,2% τον μήνα και συνολικά 8 σεντς από το υψηλό των 1,20 δολαρίων που κατέγραψε τον Ιανουάριο, ενώ τον Σεπτέμβριο υποχώρησε σχεδόν 4% έναντι του ιαπωνικού γεν και πιέζεται επίσης έναντι της στερλίνας και του ελβετικού φράγκου. Παραμένει, ωστόσο, πάνω από τα χαμηλά 20ετίας του 2022, όταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είχε προκαλέσει ενεργειακή κρίση. Οι θέσεις των επενδυτών, όπως καταγράφονται από την CFTC, καθώς και οι δείκτες risk reversals τριμήνου βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα από τις αρχές του 2024, αποτυπώνοντας πτωτικές προσδοκίες. «Εάν δεν περιοριστεί ο κίνδυνος δημοσιονομικής μετάδοσης στην Ευρώπη, θεωρώ πιθανό η ισοτιμία να υποχωρήσει, παρά το γεγονός ότι το νόμισμα ήταν ήδη ελαφρώς υποτιμημένο», κατέληξε ο Στίβεν Τζεν (Stephen Jen), διευθύνων σύμβουλος της Eurizon SLJ.