Το ΕΜΣΤ κέρδισε το Art Museum Award 2026 στην Ευρώπη

Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) κέρδισε το Art Museum Award 2026 της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Μουσείων (European Museum Academy), σε τελετή που πραγματοποιήθηκε το βράδυ του Σαββάτου 26 Σεπτεμβρίου στο Αλικάντε της Ισπανίας. Το ελληνικό δημόσιο μουσείο επικράτησε σε βραχεία λίστα έξι υποψηφίων, στην οποία περιλαμβάνονταν το Rijksmuseum του Άμστερνταμ, το Μουσείο Μετανάστευσης FENIX του Ρότερνταμ, η Εθνική Πινακοθήκη της Σλοβενίας στη Λιουμπλιάνα, το Hastings Contemporary και το Museum Gugging.

Το βραβείο δεν αφορά το μέγεθος μιας συλλογής ούτε τη δύναμη ενός ονόματος — διαφορετικά, όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά, η συνύπαρξη του ΕΜΣΤ με το Rijksmuseum στην ίδια τελική εξάδα θα ήταν μια «παράξενη εξίσωση». Η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Μουσείων κοιτάζει κυρίως τον τρόπο με τον οποίο ένα μουσείο τοποθετείται μέσα στην κοινωνία, ποιο κοινό επιλέγει να αφορά και πώς χρησιμοποιεί την τέχνη για να μιλήσει για όσα συμβαίνουν έξω από τους τοίχους του.

Τι ανέφερε η κριτική επιτροπή

Η εννεαμελής κριτική επιτροπή ανέφερε ότι εντυπωσιάστηκε από την τόλμη και το όραμα του ΕΜΣΤ και τον τρόπο με τον οποίο το μουσείο βλέπει την τέχνη ως βασικό μέσο για τη σκέψη και την εξέλιξη του ανθρώπου, «κυρίως σε αυτές τις ταραχώδεις εποχές που ζούμε».

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Μουσείων, ο φετινός διαγωνισμός διακρίθηκε για το ιδιαίτερα υψηλό επίπεδό του, και η επιτροπή ειδικών του μουσειακού χώρου από ολόκληρη την Ευρώπη ήρθε αντιμέτωπη με μια εξαιρετικά δύσκολη επιλογή προκειμένου να αναδείξει στη βραχεία λίστα μόλις έξι από τους «εξαιρετικούς υποψηφίους».

Πρόεδρος της επιτροπής ήταν ο Σάμιουελ Γκάλαχερ (Samuel Gallacher), ο οποίος εξήγησε ότι η επιτροπή «αναζητά κάθε χρόνο μουσεία τέχνης που δεν περιορίζονται στο να μας εντυπωσιάσουν επιφανειακά, αλλά επιδιώκουν μια ουσιαστική και διαρκή σύνδεση με το κοινό τους». Όπως πρόσθεσε, «ανεξάρτητα από το αν οι συλλογές τους περιλαμβάνουν ιστορικά έργα μεγάλων καλλιτεχνών, εκπροσώπων του Μοντερνισμού ή νέων, αναδυόμενων καλλιτεχνών, η επιμελητική πρακτική και των έξι μουσείων που συμπεριλήφθηκαν στη βραχεία λίστα αποτελεί πρότυπο αριστείας και διακρίνεται για την ουσιαστική της συνάφεια με τα ζητήματα που απασχολούν τη σύγχρονη κοινωνία — στοιχεία τα οποία είμαστε υπερήφανοι που αναγνωρίζουμε και προβάλλουμε μέσω του Art Museum Award».

Στην επιτροπή συμμετείχαν ακόμη οι Μπέρνχαρτ Σβενκ (Bernhart Schwenk), Ντανιέλ Βαγκνέρ (Danièle Wagener), Ντελφίν Μονρό (Delphine Munro), Τζον Λέιτον (John Leighton), Κάρεν Χόλνταγουέι Γκρον (Karen Holdaway Grøn), Λουίζα Λεβέντη (Louisa Leventis) και Τιγιάνα Πάλκοβλιεβιτς Μπουγκάρσκι (Tijana Palkovljević Bugarski).

Το Rijksmuseum, αν και δεν πήρε το κορυφαίο βραβείο, έλαβε ξεχωριστά το outstanding institution award για τη συνολική του προσφορά.

Η σκηνή της βράβευσης

Η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Γρέγου, παραλαμβάνοντας το βραβείο, δήλωσε ότι για πρώτη φορά έμεινε άφωνη. Κάλεσε στη σκηνή τη διοικητική και οικονομική διευθύντρια του μουσείου Αθηνά Ιωάννου, ενώ ευχαρίστησε την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη για την υποστήριξή της, τονίζοντας ότι το ΕΜΣΤ είναι ένα δημόσιο μουσείο.

Η βράβευση έρχεται ως αναγνώριση της πενταετούς θητείας της Κατερίνας Γρέγου στο ΕΜΣΤ, κατά τη διάρκεια της οποίας έχουν πραγματοποιηθεί πάνω από 60 εκθέσεις και επιμελητικά πρότζεκτ, ενώ η συλλογή του μουσείου «ξαναγράφτηκε» αποκτώντας σπονδυλική στήλη και συνέχεια. Ο προγραμματισμός έχει εστιάσει επίμονα σε θεματικές όπως το φύλο, η εξουσία, η δημοκρατία, η οικολογία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς και σε γεωγραφίες που συνήθως μένουν έξω από τον δυτικό κανόνα της σύγχρονης τέχνης.

Ο προγραμματισμός που ξεχώρισε

Χαρακτηριστική ήταν η έκθεση «Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;», με όλους τους ορόφους του μουσείου αφιερωμένους επί έναν χρόνο σε γυναίκες καλλιτέχνιδες — η πιο σαφής εκδήλωση αυτής της κατεύθυνσης. Τρέχουσα έκθεση του ΕΜΣΤ είναι η «South by Southeast», η οποία στρέφει το βλέμμα στα Βαλκάνια, την Τουρκία, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, τοποθετώντας την Αθήνα μέσα σε μια διαφορετική γεωγραφία της σύγχρονης τέχνης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μέχρι την πανδημία το ΕΜΣΤ ήταν ακόμη ένα μουσείο που «κουβάλούσε την ιστορία των καθυστερήσεών του» παρά το εκθεσιακό του αποτύπωμα — γεγονός που κάνει τη διεθνή αυτή διάκριση ακόμη πιο σημαντική.

Η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Μουσείων είναι ένα μη κερδοσκοπικό ίδρυμα που συστάθηκε για να εκπροσωπεί τα μουσεία σε διεθνές επίπεδο, να προάγει την έρευνα στη μουσειογραφία και τη μουσειολογία, να ασκεί εποικοδομητική κριτική, να τροφοδοτεί τον διάλογο γύρω από νέες εκθέσεις και μουσεία και να διαχέει τη μουσειολογική γνώση μεταξύ των επαγγελματιών του κλάδου. Στον οργανισμό της εκπροσωπούνται επί του παρόντος σαράντα χώρες. Με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Μουσείων, η Ακαδημία επιχειρεί να αναδείξει τον κοινωνικό ρόλο των μουσείων τέχνης: το βραβείο τιμά μουσειακά εγχειρήματα που εντάσσουν την τέχνη σε καινοτόμα, πρωτοποριακά και δημιουργικά πλαίσια προκειμένου να προσεγγίσουν κριτικά σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα, με στόχο την ανάδειξη νέων προτύπων που μπορούν να λειτουργήσουν ως πηγή έμπνευσης.

Η βραδιά του Αλικάντε έφερε ακόμη μία διάκριση για την Ελλάδα: το Longlife Achievement Recognition απονεμήθηκε στην Αγγελική Γιαννακίδου, ιδρύτρια και πρόεδρο του Εθνολογικού Μουσείου Θράκης, για την προσφορά της.