Νορβηγικό ταμείο: 208 εκατ. δολάρια σε τουρκικές εταιρείες υπό έρευνα

Το νορβηγικό κρατικό επενδυτικό ταμείο Norges Bank Investment Management (NBIM), το μεγαλύτερο κρατικό επενδυτικό ταμείο στον κόσμο με περιουσιακά στοιχεία περίπου 2,3 τρισ. δολαρίων, κατείχε σχεδόν 2 δισ. νορβηγικές κορώνες (περίπου 208 εκατ. δολάρια) σε 10 τουρκικές εταιρείες που έχουν συνδεθεί από εισαγγελικές ή εποπτικές αρχές με τη διευρυνόμενη τουρκική έρευνα για χειραγώγηση της αγοράς.

Οι συμμετοχές αυτές αντιστοιχούσαν σχεδόν στο 10% του συνολικού τουρκικού μετοχικού χαρτοφυλακίου του ταμείου, το οποίο ανερχόταν σε 20,4 δισ. κορωνών στις 30 Ιουνίου, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύονται στον ιστότοπο του NBIM. Έκτοτε, η αξία πολλών από τις μετοχές έχει καταρρεύσει, με τις περισσότερες από τις 10 εταιρείες να έχουν χάσει μεγάλο μέρος της αξίας τους.

Εκπρόσωπος του NBIM αρνήθηκε να διευκρινίσει εάν το ταμείο εξακολουθεί να κατέχει τις επίμαχες μετοχές, επισημαίνοντας ότι δημοσιοποιεί τις θέσεις του δύο φορές τον χρόνο και δεν σχολιάζει τις ενδιάμεσες μεταβολές.

Τί ερευνούν οι τουρκικές αρχές

Οι τουρκικές εισαγγελικές αρχές ερευνούν κατά πόσον επενδυτικά funds χρησιμοποιήθηκαν για τη συγκέντρωση μεγάλων θέσεων σε μετοχές χαμηλής εμπορευσιμότητας και την τεχνητή εκτόξευση των τιμών τους. Σύμφωνα με τους εισαγγελείς, ορισμένες από αυτές τις μετοχές αυξήθηκαν έως και σχεδόν 100 φορές. Στην έρευνα, η οποία πήρε εκρηκτικές διαστάσεις μέσα στον Σεπτέμβριο, έχουν γίνει δεκάδες συλλήψεις και προφυλακίσεις διαχειριστών κεφαλαίων, στελεχών χρηματοοικονομικών εταιρειών και επικεφαλής επιχειρήσεων των οποίων οι μετοχές είχαν καταγράψει αστρονομικές αποδόσεις.

Ο Τούρκος υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ (Akin Gurlek) μίλησε για «σχήματα τύπου Ponzi» που οδήγησαν σε απώλεια και εξαφάνιση αποταμιεύσεων πολιτών.

Οι επίμαχες τοποθετήσεις

Η μεγαλύτερη επίμαχη τοποθέτηση του NBIM αφορούσε ποσοστό περίπου 2% στην Astor Enerji, εταιρεία ηλεκτρολογικού εξοπλισμού με έδρα την Κωνσταντινούπολη. Η μετοχή της έχει χάσει 41% μέσα στον τρέχοντα μήνα.

Το ταμείο κατείχε επίσης μετοχές της Tera Yatirim Menkul Degerler, μιας από τις χρηματοοικονομικές εταιρείες που βρίσκονται στο επίκεντρο της κρίσης, καθώς και της συνδεδεμένης με αυτήν Tera Yatirim Teknoloji Holding. Ο ιδρυτής και πρόεδρος της Tera, Εμρέ Τεζμέν (Emre Tezmen), έχει συλληφθεί και αρνείται οποιαδήποτε παρανομία, ενώ οι μετοχές και των δύο εταιρειών έχουν υποστεί κατακόρυφη πτώση.

Επιπλέον, το NBIM είχε αποκτήσει το 2025 ποσοστό 0,17% στη Destek Finans Faktoring, εταιρεία factoring που εισήχθη στο χρηματιστήριο μέσω της επενδυτικής τράπεζας της Tera, με μετοχές της να βρίσκονται στα χαρτοφυλάκια funds της τελευταίας. Η μετοχή της ανέβηκε πάνω από 600% φέτος, οδηγώντας τη χρηματιστηριακή της αξία στο αποκορύφωμα του Ιουλίου στα 1,3 τρισ. λιρών (περίπου 27,9 δισ. δολαρίων), ενώ έκτοτε έχει χάσει μεγάλο μέρος της αξίας. Ο ιδρυτής της εταιρείας, Αλτούντς Κούμοβα (Altunc Kumova), έχει συλληφθεί, ενώ ένας διαχειριστής fund της Tera παραπέμφθηκε στους εισαγγελείς για συναλλαγές στη συγκεκριμένη μετοχή.

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η περίπτωση της Odine Solutions Teknoloji, εταιρείας τεχνολογίας με έδρα την Κωνσταντινούπολη, στην οποία είχε επίσης επενδύσει το NBIM και που υποστηριζόταν παράλληλα από ένα fund της Pusula, σύμφωνα με επίσημα έγγραφα και δεδομένα του Bloomberg. Η μετοχή της εκτοξεύθηκε κατά 987% φέτος, φτάνοντας σε υψηλό 366 δισ. λιρών στις 12 Αυγούστου, και έκτοτε έχει χάσει 94% της αξίας της. Για τον μέτοχο Τζενγκίζ Αβτσί (Cengiz Avci) έχει εκδοθεί ένταλμα σύλληψης και κράτησης, όπως μετέδωσε την Τετάρτη το πρακτορείο Demirören.

Το NBIM απέκτησε τις περισσότερες από τις επίμαχες συμμετοχές μέσα στο 2025, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις αύξησε τις θέσεις του και φέτος, όπως στην περίπτωση της Odine.

Η κρίση στην τουρκική αγορά

Η έρευνα πήρε εκρηκτικές διαστάσεις όταν δύο εταιρείες διαχείρισης κεφαλαίων, η Pusula Portfoy Yonetimi και η Tera Portfoy Yonetimi, θυγατρική της Tera, απέτυχαν να καταβάλουν χρήματα σε επενδυτές που ζητούσαν να εξαργυρώσουν τα μερίδιά τους.

Στις 16 Σεπτεμβρίου ενεργοποιήθηκε μηχανισμός αυτόματης αναστολής διαπραγμάτευσης (circuit breaker), καθώς ο βασικός δείκτης Borsa Istanbul 100 υποχωρούσε πάνω από 6%. Την επόμενη ημέρα, η Τουρκική Επιτροπή Κεφαλαιαγορών ανέστειλε τη λειτουργία 131 funds επτά εταιρειών και διέταξε τη ρευστοποίησή τους.

Το NBIM είχε ήδη αντιμετωπίσει στο παρελθόν προβλήματα με τη διαχείριση των τουρκικών επενδύσεών του. Μέχρι πέρυσι συνεργαζόταν με την Istanbul Portfoy Yonetimi, η οποία διαχειριζόταν περίπου 600 εκατ. δολάρια του χαρτοφυλακίου του σε τουρκικές μετοχές. Η συνεργασία τερματίστηκε λίγο μετά την επιβολή προστίμου από τουρκικές ρυθμιστικές αρχές σε διαχειριστή-εταίρο της Istanbul Portfoy για χειραγώγηση μετοχών δύο τοπικών εταιρειών.

Στη συνέχεια, το ταμείο επέλεξε τη Neo Asset Management ως νέο διαχειριστή μέρους των τουρκικών τοποθετήσεών του, ενώ τουρκικές μετοχές διαχειρίζεται για λογαριασμό του και η TRG Management, εταιρεία αμερικανικών συμφερόντων. Η Neo Asset Management αρνήθηκε να σχολιάσει, ενώ η TRG δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα για σχολιασμό.

Παρά την έκθεση, το NBIM κατέγραψε κέρδη-ρεκόρ 1,8 τρισ. κορωνών στο πρώτο εξάμηνο του έτους, με σημαντική συνεισφορά από τις παγκόσιες τεχνολογικές μετοχές. Το ταμείο, που ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1990 για τη διαχείριση του πετρελαϊκού και αεριοπαραγωγικού πλούτου της Νορβηγίας, επενδύει το μεγαλύτερο μέρος του κεφαλαίου του βάσει δείκτη που ορίζει το νορβηγικό Υπουργείο Οικονομικών, με ένα μικρό μέρος των επενδύσεών του να τελεί υπό ενεργή διαχείριση. Αυτόν τον μήνα, μάλιστα, πρότεινε τη μείωση των κρατικών ομολόγων που κατέχει, προκειμένου να αυξήσει τη συμμετοχή του σε χρεόγραφα υψηλότερου κινδύνου.