Ιός Δυτικού Νείλου: Αναδυόμενη απειλή στην Ευρώπη – Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο και τι πρέπει να γνωρίζουμε

Ο ιός του Δυτικού Νείλου (ΙΔΝ) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αναδυόμενες απειλές για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη, με συνεχώς αυξανόμενη γεωγραφική εξάπλωση και σοβαρές επιπτώσεις σε ευάλωτες ομάδες. Παρά το γεγονός ότι η πλειονότητα των μολύνσεων είναι ασυμπτωματική, ένα μικρό ποσοστό εξελίσσεται σε νευροδιεισδυτική νόσο, όπως η μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, η οποία σχετίζεται με υψηλή θνητότητα και σοβαρές νευρολογικές επιπλοκές.

Επέκταση του ιού στην Ευρώπη και παράγοντες που την ευνοούν

Τα τελευταία χρόνια, ο ιός έχει εξαπλωθεί σε τουλάχιστον εννέα ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων οι βαλκανικές χώρες, η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία και η Γερμανία. Η γεωγραφική αυτή εξάπλωση συνδέεται στενά με περιβαλλοντικούς και κλιματικούς παράγοντες. Η αύξηση της θερμοκρασίας, οι κλιματικές αλλαγές και οι μεταβολές στο αστικό και οικολογικό περιβάλλον ευνοούν την ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασμό των κουνουπιών, που αποτελούν τους κύριους φορείς μετάδοσης του ιού στον άνθρωπο.

Η καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, υπογραμμίζει τον σημαντικό ρόλο που παίζουν ο πληθυσμός των κουνουπιών και το περιβάλλον στη δυναμική της εξάπλωσης. Παράλληλα, ο συνδυασμός κλιματικών συνθηκών και οικολογικών παραγόντων καθορίζει την ένταση και τη διάρκεια των επιδημικών κυμάτων.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από σοβαρή νόσηση

Ο ιός του Δυτικού Νείλου μεταδίδεται κυρίως μέσω του τσιμπήματος κουνουπιών, με την πλειονότητα των ανθρώπων να μην εμφανίζει συμπτώματα ή να παρουσιάζει ήπια συμπτώματα, όπως πυρετό, πονοκέφαλο και μυαλγίες. Ωστόσο, λιγότερο από το 1% των λοιμώξεων εξελίσσεται σε νευροδιεισδυτική νόσο, με εκδηλώσεις όπως η μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, που μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές και θάνατο.

Σύμφωνα με τα φετινά δεδομένα του ΕΟΔΥ, η ομάδα υψηλού κινδύνου περιλαμβάνει κυρίως ηλικιωμένα άτομα άνω των 65 ετών, με διάμεση ηλικία θανόντων τα 82 έτη (εύρος 66-91). Η ηλικία αποτελεί τον πιο σημαντικό επιβαρυντικό παράγοντα, καθώς το ανοσοποιητικό σύστημα των ηλικιωμένων είναι πιο ευάλωτο σε σοβαρές επιπλοκές.

Επιστημονικά δεδομένα για παράγοντες κινδύνου

Μία εκτενής μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA το 2025, με ανάλυση δεδομένων από το 2013 έως το 2024, αναδεικνύει επιπλέον παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα σοβαρής νόσησης. Σύμφωνα με την καθηγήτρια Ψαλτοπούλου, άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας, διαταραχές που σχετίζονται με την κατανάλωση αλκοόλ, καθώς και όσοι λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν βαριά μορφή της νόσου.

Επιπλέον, το αρσενικό φύλο, η διάγνωση με αιματολογικές κακοήθειες, το ιστορικό αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, η χρόνια νεφρική νόσος και η υπέρταση αποτελούν επιβαρυντικούς παράγοντες για την εμφάνιση νευρολογικών επιπλοκών. Η αναγνώριση αυτών των παραγόντων είναι κρίσιμη για την έγκαιρη διάγνωση και την πρόληψη σοβαρών περιστατικών.

Κλινική εικόνα και επιπλοκές

Η κλινική εικόνα της λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου ποικίλλει από πλήρη απουσία συμπτωμάτων έως βαριές νευρολογικές εκδηλώσεις. Τα πρώιμα συμπτώματα, όταν εμφανίζονται, συνήθως περιλαμβάνουν πυρετό, πονοκέφαλο, μυαλγίες και εξανθήματα.

Σε περιπτώσεις όπου η νόσος εξελίσσεται σε μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν δυσκαμψία αυχένα, σύγχυση, επιληπτικές κρίσεις, καθώς και κινητικές διαταραχές. Οι επιπλοκές αυτές σχετίζονται με υψηλή θνητότητα και συχνά απαιτούν νοσηλεία σε μονάδες εντατικής θεραπείας, ενώ δεν είναι σπάνιες οι μακροχρόνιες νευρολογικές και νευροψυχολογικές συνέπειες.

Ανάγκη για συντονισμένη και συλλογική αντιμετώπιση

Η αντιμετώπιση του ιού του Δυτικού Νείλου απαιτεί συντονισμένη δράση σε επίπεδο δημόσιας υγείας, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), παρακολουθούν στενά την επιδημιολογική κατάσταση, εντοπίζουν τα κρούσματα και εφαρμόζουν προληπτικά μέτρα.

Η ενημέρωση του κοινού για την προστασία από τα τσιμπήματα κουνουπιών, η παρακολούθηση των πληθυσμών κουνουπιών και η ενίσχυση των δομών υγείας για την έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση των σοβαρών περιστατικών αποτελούν βασικούς άξονες της στρατηγικής πρόληψης.

Συνολικά, ο ιός του Δυτικού Νείλου αναδεικνύεται σε αυξανόμενη απειλή για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη, που απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση, ενίσχυση των επιδημιολογικών δικτύων και στενή συνεργασία μεταξύ επιστημονικών φορέων, αρμόδιων αρχών και κοινωνίας.