Ένας στους 8 καρκίνους παγκοσμίως οφείλεται σε λοιμώξεις

Περίπου 2,3 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρκίνου το 2024 — δηλαδή περίπου το 12% του συνόλου ή ένας στους οκτώ ασθενείς — αποδόθηκαν σε λοιμώξεις από ιούς, βακτήρια και παράσιτα, σύμφωνα με νέα μεγάλη ανάλυση του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), του εξειδικευμένου οργανισμού του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον καρκίνο.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Oncology και βασίστηκε στο Global Cancer Observatory του IARC, εξέτασε 12 λοιμογόνους παράγοντες που έχουν χαρακτηριστεί καρκινογόνοι για τον άνθρωπο. Στην κορυφή της κατάστασης βρίσκονται το βακτήριο Helicobacter pylori, με περίπου 760.000 νέα περιστατικά το 2024, και ο ιός HPV, με περίπου 750.000 περιστατικά.

Τι συνδέεται με τι

Το Helicobacter pylori, που ευθύνεται για περίπου το 4% του συνόλου των καρκίνων, συνδέεται με τρεις τύπους καρκίνου: τον καρκίνο του μη καρδιακού και του καρδιακού τμήματος του στομάχου, καθώς και το μη-Hodgkin λέμφωμα. Ο HPV, που προκαλεί οκτώ τύπους καρκίνου — μεταξύ άλλων τραχήλου μήτρας, πέους και λάρυγγα — είναι το βασικό αίτιο του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, με όλους τους καρκίνους αυτούς να αποδίδονται στον ιό.

Οι χρόνιες ηπατίτιδες Β και C αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου του ήπατος. Ο ιός Epstein-Barr (EBV), που κατατάσσεται τέταρτος μεταξύ των λοιμώξεων με τη μεγαλύτερη καρκινική επιβάρυνση, συνδέεται με λεμφώματα, καρκίνο του ρινοφάρυγγα και του λαιμού, καθώς και με ένα ποσοστό των καρκίνων του στομάχου. Για τον EBV δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο.

Σύμφωνα με τη μελέτη, οι πέντε κορυφαίοι παράγοντες ευθύνονται για σχεδόν το σύνολο των καρκίνων που αποδίδονται σε λοιμώξεις.

Μεγάλες γεωγραφικές ανισότητες

Η γεωγραφική κατανομή της επιβάρυνσης είναι άνιση. Το 42% των περιστατικών καρκίνου που αποδόθηκαν σε λοιμώξεις εντοπίστηκε στην Ανατολική Ασία — περίπου 990.000 περιστατικά — κυρίως λόγω του Helicobacter pylori και της ηπατίτιδας Β. Στην υποσαχάρια Αφρική καταγράφηκε το υψηλότερο ποσοστό: περίπου ένας στους τέσσερις καρκίνους συνδεόταν με λοίμωξη, με σημαντικό ρόλο του HPV, καθώς και του ιού που σχετίζεται με το σάρκωμα Kaposi και του HIV.

Λιγότερο επιβαρυμένες περιοχές είναι η Βόρεια, η Δυτική και η Νότια Ευρώπη, η Βόρεια Αμερική και η Ωκεανία. Περισσότερα από τα τρία τέταρτα των καρκίνων που συνδέθηκαν με λοιμώξεις εντοπίστηκαν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου η πρόσβαση σε προληπτικά μέτρα, διάγνωση και θεραπεία είναι άνιση.

Πρόληψη που δεν εφαρμόζεται

Οι ερευνητές της μελέτης, μεταξύ των οποίων η Χάριετ Ράμγκεϊ (Harriet Rumgay), επιστήμονας του IARC και συν-συγγραφέας, και ο Γκάρι Κλίφορντ (Gary Clifford), συγγραφέας της μελέτης, επισημαίνουν ότι τα διαθέσιμα μέτρα δεν εφαρμόζονται επαρκώς. Η μελέτη προτείνει την ευρύτερη χρήση των υπαρχόντων εμβολίων, τον έλεγχο των παρασίτων και την επέκταση των διαγνωστικών εργαλείων, καθώς και επένδυση σε νέα εμβόλια, διαγνωστικά και θεραπείες.

Ως παραδείγματα εφαρμοσμένης πρόληψης αναφέρονται τα προγράμματα ενδοσκοπικού ελέγχου σε Ιαπωνία, Νότια Κορέα και Κίνα, καθώς και τα ευρωπαϊκά προγράμματα «screen-and-treat» για το Helicobacter pylori.